Periyodik kontrol uygunsuzlukları, raporda belirtilen ölçüte göre madde madde giderilir; kusurlar hafif ve ağır diye derecelendirilmişse ağır kusurlu ekipman giderme bitene kadar çalıştırılmaz. Her madde ilgili pano ya da hatla eşleştirilir, yapılan düzeltme malzeme, tarih ve test bilgisiyle kayda geçer. Tesisatı yeniden değerlendirip raporlamak, kontrolü yapan yetkili kişinin işidir.
- Bir maddenin kapanma ölçüsü, raporun yöntem bölümünde yazan standart, yönetmelik ya da yöntemdir.
- Projeden sapan tesisatta ya saha projeye uydurulur ya da doğru değişiklik projeye işlenir.
- Sayaç ve mühürlü bölüm dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; sayaçtan sonraki ana giriş ve sayaç panosu tesisatın işidir.
- Eksikleri gideren ekip ile resmî raporu düzenleyip imzalayan, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi ayrı rollerdir.
Periyodik kontrol uygunsuzlukları raporda neye göre yazılır?
Uygunsuzluk, tesisatın bir noktasının kontrolde esas alınan ölçütü karşılamadığı yerdir. Bu ölçüt keyfî seçilmez: ÇSGB'nin iş ekipmanları değişikliğini açıklayan duyurusu, raporun yöntem bölümünün kontrolün dayanağını sırayla göstermesini ister. Önce ilgili bir standart ya da test kriterini veren bir yönetmelik yazılır; bunlar bulunmuyorsa üreticinin önerdiği yöntem, o da yoksa risk değerlendirmesiyle alınmış karar belirtilir.
Bu bölüm, giderme işinin de pusulasıdır. Bir madde, raporun dayandığı ölçüt karşılandığında kapanır; ustanın kendi alışkanlığıyla yaptığı bir değişiklik aynı ölçütü sağlamıyorsa maddeyi kapatmaz. Bu yüzden düzeltmeye başlamadan önce her maddenin hangi panoda, hangi hatta ve hangi ölçüte göre yazıldığını raporu düzenleyen kişiyle netleştirmek işi kısaltır.
Tesisat projeden ayrılmışsa ne yapılır?
Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının kontrolünde tesisat projesi aranır ve sahadaki durumun projeye uygunluğu değerlendirilir. Projeden sapma yazılan bir maddede iki yol vardır: saha projede gösterilen hâle getirilir ya da değişiklik teknik olarak doğruysa proje güncellenerek sahayla eşleştirilir. Hangisinin seçileceğine değişikliğin nedeni ve tesisatın bugünkü yükleri birlikte bakılarak karar verilir.
Projede çizili olmak, sahanın uygun olduğunu tek başına göstermez. Projesi hiç bulunmayan eski bir işyerinde nasıl ilerleneceğini, örneğin mevcut tesisatın rölevesinin çıkarılıp projelendirilmesi gerekip gerekmediğini, kontrolü yapan yetkili kişiyle netleştirin; aksi hâlde hangi maddenin neye göre kapandığı tartışmalı kalabilir.
Hafif ve ağır kusur ayrımı neyi değiştirir?
Duyuru, Bakanlığın yayımladığı rapor formatı ve kriterleri kapsamında tespit edilen kusurların hafif ve ağır olarak derecelendirildiğini açıklar. Hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilir ve o tarihte düzeltilmemiş hafif kusur ağır kusur olarak değerlendirilir; ağır kusurlu ekipman ise kusur giderilmeden çalıştırılmaz. Bu ayrım işin takvimini belirler: ağır kusur bekleyemez, hafif kusur planlı bir kesintiye yerleştirilebilir.
Derece yalnız yayımlanmış kriteri olan ekipman için konuşulur. Bakanlığın ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa kontrol bu kriterlere ve yönetmelikteki usullere göre yapılır. Kriteri tanımlanmamış bir bulguya işletmenin ya da tesisatçının kendiliğinden hafif veya ağır notu vermesi doğru olmaz; raporda derece yoksa öncelik, bulgunun yarattığı tehlikeye göre kontrolü yapan kişiyle birlikte konuşulur.
Rapordaki maddelerden uygulanabilir bir iş planı nasıl çıkar?
Uzun bir listeyi yazıldığı sırayla gidermek, aynı panoyu birkaç kez kapatmak demektir. Daha verimli yol, maddeleri önce önceliğe, sonra bulundukları panoya ve gereken kesintiye göre gruplamaktır. Aynı panoda yapılacak düzeltmeler tek bir enerjisiz çalışma penceresinde toplanır; malzeme gerektiren işler, malzeme hazır olmadan sahaya alınmaz.
Planın ikinci ayrımı işin türüdür. Bazı maddeler bir bağlantının yenilenmesi ya da bir koruma elemanının değiştirilmesi gibi pano içinde kalan işlerdir. Bazıları topraklama tesisatına, hat güzergâhına ya da projeye dokunur ve daha uzun hazırlık ister. Sayacın kendisine, yerine, mühürlü bölüme ya da bağlantı gücüne dokunan maddeler ise dağıtım şirketinin sürecine bağlanır.
Aşağıdaki tablo, raporlarda yer alabilecek bazı uygunsuzluk örneklerini ve giderme işinde neyin konuşulacağını gösterir. Doğru çözüm her tesiste tek hat şemasına, hattın yüküne ve kontrolde esas alınan ölçüte göre belirlenir; tablo bir reçete değil, planlama çerçevesidir.
| Rapordaki uygunsuzluk örneği | Giderme işinde değerlendirilen | Kapanışı gösteren kayıt |
|---|---|---|
| Hattın kablosuna göre yüksek değerli sigorta | Kablonun kesiti, döşeme koşulu ve hattın yükü birlikte ele alınır, koruma elemanı buna göre seçilir | Değişen elemanın tipi, değeri ve beslediği hat |
| Eksik ya da yanlış yerde kullanılmış kaçak akım koruması | Hangi hatların kaçak akım rölesi (RCD) arkasında olacağı ve hat gruplaması yeniden kurulur | Kaçak akım rölesinin yeri, koruduğu hatlar ve test sonucu |
| Gevşek bağlantı ya da elektrik bandı yerine koli bandı | Bağlantı enerjisiz yenilenir, hasarlı iletken ya da klemens değiştirilir | Bağlantının yeri ve yapılan işlem |
| Topraklama yokken nötr ile toprağın birleştirilmesi | Topraklama tesisatı ve nötr ile toprağın ayrımı birlikte ele alınır | Topraklama düzeninin son durumu ve ölçüm sonucu |
| Karışmış linyeler, etiketsiz çıkışlar | Hatlar panodaki çıkışlarla eşleştirilip düzenlenir | Güncel pano etiketi ve hat listesi |
| Sahada projeden farklı uygulama | Sahanın projeye uydurulması ya da projenin güncellenmesi | Güncel proje ve değişiklik listesi |
Uygunsuzlukları kim giderir, raporu kim değerlendirir?
Kontrolü yapıp raporu imzalayan kişi ile eksikleri gideren ekip ayrı rollerdir. Duyuru, elektrik ile ilgili tesisatların periyodik kontrolünü belirli meslek mensuplarına ve kapsam koşullarına bağlar. Yetkili kişinin imzasını taşımayan rapor geçersiz sayılır. Giderme işi ise tesisatta yapılan elektrik işidir ve işin niteliğine uygun yetkinlikteki bir ekiple yürür.
Uygunsuzluğu gideren ekip ile periyodik kontrolü yapan yetkili kişi ayrıdır; giderilen maddelerin değerlendirilmesi kontrolü yapan yetkili kişiye aittir. Rapordaki eksiklerin giderilmesi, pano düzenleme ve topraklama ile koruma düzeni gibi düzeltme işleri hakkında bilgi ve teklif için periyodik bakım ve kontrol sayfasına bakabilirsiniz. Kontrolün kapsamını, yetkili kişileri ve rapor şartlarını bütün olarak elektrik periyodik kontrolü rehberinde bulabilirsiniz.
Sayaç, sayaç panosu ve ana girişte sınır nerede?
Bazı maddeler sayaca, sayaç panosuna ya da ana girişe dokunur ve burada sınırı doğru çizmek gerekir. Sayaç ve mühürlü bölüm dağıtım şirketinin mührü ve denetimi altındadır; AYEDAŞ'ın sayaç SSS sayfası, güvenlik için sayaca müdahale edilmemesi gerektiğini belirtir. Sayaçtan sonraki ana giriş ve sayaç panosundaki tesisat ise iç tesisatın parçasıdır; bu kısımdaki maddeleri elektrik ekibi giderir, mühürlü bölüme dokunmayı gerektiren bir iş varsa dağıtım şirketiyle planlanır. Aynı sayfa, sayaç yerinin değiştirilmesi için yeni yeri gösteren iç tesisat projesiyle ve yetkili bir elektrikçi aracılığıyla dağıtım şirketine tadilat projesiyle başvurulduğunu açıklar.
Bu açıklamalar AYEDAŞ bölgesine aittir. Bağlantıyla ilgili başvuru, tesisin bulunduğu dağıtım bölgesindeki şirkete yapılır; başka bir bölgedeki işyerinde aynı işin o şirketteki karşılığı ayrıca kontrol edilir.
Düzeltme bağlantı gücünü artırıyorsa ne yapılır?
Bir uygunsuzluğu gidermek her zaman eleman değişimiyle bitmez; aşırı yüklenmiş hatlar için yeni hat açmak ya da panoyu büyütmek gerekebilir. AYEDAŞ'ın yeni bağlantı açıklamasına göre mesken dışı tüketiciler, tesislerindeki bağlantı gücü %20'den fazla artarsa tadilat projesiyle birlikte 7 iş günü içinde dağıtım şirketine başvurur. Kapasiteyi değiştiren düzeltmeler bu yüzden planın başında güç hesabıyla birlikte değerlendirilir.
Giderilen her madde nasıl belgelenir?
Bir maddenin giderildiğini sonradan gösterebilmek, işi yapmak kadar değerlidir. Kapanış kaydında madde numarası, ilgili pano ve hat, yapılan işlem, kullanılan malzemenin cinsi, tarih ve işi yapan ekip yer alır; iş sonunda yapılan ölçüm ve testlerin sonuçları da aynı kayda eklenir. Bu kayıt, bir sonraki kontrolü yapan kişinin hangi eksiğin nasıl kapandığını tahmin etmesine gerek bırakmaz.
Fotoğraf kaydı işi tamamlar ama yerine geçmez: düzeltmenin öncesi ve sonrası görsel olarak izlenir, elektriksel uygunluk ise ölçümle gösterilir. Projede değişiklik yapıldıysa güncel proje de dosyaya girer. Planlı bakımın bu kayıtla nasıl birleştiğini işyeri elektrik bakımı rehberi, sürekli bir ekiple çalışmanın sözleşme tarafını elektrik bakım sözleşmesi rehberi anlatır.
- Rapordaki her maddeyi numarasıyla bir tabloya alın ve yanına durum sütunu açın.
- Her maddenin karşısına ilgili pano ve hattın adını yazdırın.
- İşi yapan ekipten madde bazında malzeme, tarih ve test bilgisini yazılı isteyin.
- Projede değişiklik olduysa güncel projeyi rapor dosyasına ekleyin.
- Kapanan ve açık kalan maddeleri sonraki kontrolden önce tek listede toplayın.
Düzeltmeden sonra tesisat nasıl yeniden değerlendirilir?
Eksiklerin giderilmiş olması, raporun kendiliğinden güncellendiği anlamına gelmez. Hafif kusurlarda duyurunun çizdiği çerçeve, giderme işinin bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar tamamlanmasıdır; o kontrolde önceki maddelerin durumu da görülür. Ağır kusurlu ekipmanda ise kusurun giderildiğini kimin ve hangi yöntemle değerlendireceğini, raporu düzenleyen yetkili kişiyle ve yürürlükteki mevzuata göre netleştirin.
Yeni bir değerlendirme sonunda düzenlenen rapor da aynı koşulları taşır: kontrolü yapmaya yetkili kişinin imzası olmadan geçerli sayılmaz ve kullandığı yöntemi belirtir. Kapanış kayıtlarını bu değerlendirmeden önce hazırlamak, yerinde kontrolü kısaltır ve hangi maddenin nerede kapandığını tartışmaya yer bırakmadan gösterir.
İşletme olarak hangi adımları siz atabilirsiniz?
Rapordaki uygunsuzluklar pano içinde ya da enerji altındaki hatlarda durduğunda onları gidermek elektrik ekibinin işidir. İşletmenin rolü, işi doğru başlatmak ve güvenli tutmaktır: ağır kusurlu ekipmanın kullanımını durdurmak, pano önlerini ve pano odalarını erişilebilir tutmak, çalışanlara hangi bölümün geçici olarak kapalı olduğunu bildirmek.
Pano kapağını açmak, bir bağlantıyı sıkmaya çalışmak ya da sigortayı daha büyüğüyle değiştirmek, uygunsuzluğu gidermek yerine yeni bir tehlike ekler. Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız işletme çalışanı olarak yapabileceğiniz basit işlemler, aşağıdaki karttaki koşullarla bir sigortayı bir kez kaldırmak ve kaçak akım rölesini bir kez denemekle sınırlıdır; bunların ötesi elektrik ekibinin işidir. Çalışan güvenliği açısından elektrik risklerinin nasıl yönetildiğini işyerinde elektrik riskleri rehberi ele alır.
Tesiste trafo merkezi varsa trafoya ait maddeler ayrı bir uzmanlık ister; bu konuyu trafo periyodik kontrolü ve bakımı rehberi anlatır. Masal Elektrik 1994'ten beri elektrik servisi, taahhüt ve proje işi yapar; İstanbul'daki servis bölgeleri için İstanbul elektrikçi sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Rapordaki bir bulguya katılmıyorsanız ne yapabilirsiniz?
Önce bulgunun yerini ve dayandığı ölçütü raporu imzalayan kişiyle birlikte gözden geçirin; elinizdeki güncel proje, bakım ve kapanış kayıtları bu görüşmede sağlam bir dayanaktır. Bulgu sahadaki durumla örtüşmüyorsa itiraz ve yeniden değerlendirme yolu yürürlükteki mevzuata göre belirlenir. Bu süreçte ağır kusur yazılan ekipmanı çalıştırmayın.
Her düzeltmede elektrik projesinin güncellenmesi gerekir mi?
Her düzeltme projeyi değiştirmez. Bir bağlantının yenilenmesi ya da aynı görevdeki bir elemanın uygun olanıyla değiştirilmesi projedeki düzeni bozmaz. Yeni hat açılması, pano eklenmesi, koruma düzeninin ya da hat gruplamasının değişmesi ise projeye işlenmelidir; aksi hâlde bir sonraki kontrolde saha ile proje yeniden ayrışır.
Hafif kusurları bir sonraki kontrole kadar bekletmek doğru mu?
Duyurudaki tarih, gidermenin en geç tamamlanacağı noktayı gösterir; beklemek için bir öneri değildir. Hafif kusur da tesisatta giderilmesi gereken bir eksiktir ve zamanla büyüyebilir; gevşek bir bağlantı ısınarak çevresine zarar verebilir. Hafif maddeleri ilk uygun planlı kesintide kapatmak, kontrol öncesinde iş yığılmasını da önler.
Eksiklerin giderilmesi bakım sözleşmesine dahil midir?
Bu, sözleşmenizin kapsamına bağlıdır. Bir bakım sözleşmesi yalnız planlı kontrolleri ve arıza müdahalesini kapsayıp rapordaki eksikleri ayrı iş olarak bırakabilir. Kontrol sonrası düzeltmelerin, malzemenin ve işçiliğin nasıl ücretlendirileceği sözleşmede açıkça yazmıyorsa bunu iş başlamadan yazılı olarak netleştirin.
Giderme işini birden fazla firmaya bölebilir misiniz?
Bölebilirsiniz, ama kapanış kaydını tek listede toplamak sizde kalır. Aynı panoda iki ekibin farklı zamanlarda çalışması, kimin hangi bağlantıya dokunduğunu belirsizleştirir. Maddeleri panoya ve tesisat türüne göre paylaştırmak, her ekipten kendi işinin testini ve kaydını teslim etmesini istemek bu belirsizliği azaltır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında