İşyeri elektrik bakımı, panoların, bağlantıların, koruma elemanlarının ve topraklamanın planlı olarak kontrol edilip gereken onarımların yapılmasıdır; amaç arızayı ortaya çıkmadan yakalamaktır. Periyodik kontrol bundan ayrıdır ve belirli ekipmanlar için yetkili kişilerin yaptığı resmî değerlendirmedir. Bakım kaydı bu kontrolün raporu yerine geçmez, ama tespitlerin giderilmesini kolaylaştırır.
- Bakımdan önce tespit yapılır, gereken malzeme ve donanım hazırlanır.
- Her bakım; yer, tarih, yapan kişi ve yapılan işlemlerle kayda geçer.
- Periyodik kontrolde tesisatın projesine uygunluğu da değerlendirilir.
- Kompanzasyon panosu kendi elemanlarıyla ayrı bir bakım kalemidir.
İşyeri elektrik bakımı hangi parçaları kapsar?
İşletmede elektrik bakımı, tesisatın çalışır ve güvenli kalması için yapılan planlı kontroller ve onarımlardır. Ana ve tali panolar, kablo bağlantıları, sigortalar ve kaçak akım röleleri, topraklama bağlantıları, aydınlatma devreleri ve varsa kompanzasyon panosu bakımın konusudur. Jeneratör, UPS ya da trafo bulunan yerlerde bu ekipmanlar kendi talimatlarıyla ayrıca ele alınır. Hizmet kapsamı için işletmeler için yıllık bakım anlaşması sayfasına bakabilirsiniz.
Bakımı arıza servisinden ayıran şey zamanlamadır. Arıza servisi bir sorun çıktıktan sonra çağrılır; bakım, sorun belirti vermeden önce gevşeyen bağlantıyı, yıpranan kontaktörü ya da ısınan bir hattı bulmaya çalışır.
Bakımın resmî kontrol ve belge tarafıyla ilişkisini elektrik periyodik kontrolü rehberi bütün olarak anlatır. Bu sayfa işletmenin günlük bakım düzenine, hazırlığına ve bakım sonrası kararlara odaklanır.
Bakım ile periyodik kontrol aynı iş mi?
İkisi birbirini tamamlar ama yerine geçmez. ÇSGB'nin iş ekipmanları değişiklik duyurusuna göre zorunlu periyodik kontrol, Ek-III tablolarında yer alan ekipman ve ekipman gruplarına bağlanır ve bu kontrolleri yapmaya yetkili kişiler yapar. Elektrik tesisatı, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının kontrolünde tesisat projesi aranır ve tesisatın projesine uygunluğu değerlendirilir.
Aynı duyuru, Ek-III kapsamındaki zorunlu kontrol için işveren ile kontrolü yapacak yetkili kişi arasında, hizmetten en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun bir sözleşmenin düzenlenip karşılıklı onaylanacağını açıklar. Bir elektrik bakım sözleşmesi bu kontrol sözleşmesiyle aynı belge değildir; bakım sözleşmesinde nelere bakılacağını elektrik bakım sözleşmesi rehberi anlatır.
| Konu | İşletme elektrik bakımı | Periyodik kontrol |
|---|---|---|
| Amaç | Tesisatı çalışır tutmak, arızayı önceden yakalamak ve onarmak | Kapsamdaki ekipmanın durumunu resmî olarak değerlendirmek |
| Kim yapar | Yapacağı işle ilgili eğitimi ve belgesi olan bakım ekibi | Duyuruda tanımlanan, kontrol yapmaya yetkili kişiler |
| Ortaya çıkan belge | Bakım kaydı: yer, tarih, yapan kişi, iş emri ve yapılan işlemler | Periyodik kontrol raporu |
| Sözleşme | İşletme ile bakım ekibi arasındaki bakım sözleşmesi | Ek-III kapsamında İSG-KATİP örneğine uygun kontrol sözleşmesi |
Bakımdan önce neler hazırlanır?
İyi bir bakım sahada değil, masada başlar. ETKB'nin bakım usul ve esaslarına göre bakım yapılacak tesiste önceden tespit yapılır, gerekecek donanım ve malzeme belirlenip bakımdan önce hazır edilir. Bu belge 36 kV gerilim seviyesine kadar kuvvetli akım tesislerindeki asgari bakım faaliyetlerini kapsar; işletmenizin resmî yükümlülüklerini tek başına tanımlamaz, ama sağlam bir bakım düzeninin nasıl kurulduğunu gösterir.
Aynı belge, bakımın yapacağı işle ilgili eğitimi almış ve sertifikası olan personelce yapılmasını, teçhizatın kendine özgü bakım talimatı varsa ona da uyulmasını ister. Bu yüzden panodaki cihazların, UPS ya da jeneratörün üretici kılavuzlarını bakım ekibine baştan vermek işe yarar.
İşletme tarafında yapılacak hazırlık tesisata dokunmayı gerektirmez. Aşağıdaki liste, bakım ekibinin sahayı daha hızlı anlamasını ve kesinti süresini planlamasını sağlar.
- Elinizdeki elektrik projesini ve tek hat şemasını bir dosyada toplayın.
- Önceki bakım kayıtlarını ve son periyodik kontrol raporunu hazır edin.
- Isınan priz, tekrar tekrar atan sigorta ya da titreyen aydınlatma gibi gözlemlerinizi yer ve saat bilgisiyle not edin.
- Hangi hatların hangi saatlerde kapatılabileceğini, kesintiye dayanamayacak cihazları belirterek planlayın.
- Pano odalarına ve trafo, jeneratör ya da UPS alanlarına erişimi açık tutun.
Bakım sırasında hangi işler yapılır?
Bakımın içeriği tesisin yapısına göre değişir; aşağıdakiler bir örnek düzendir. Panolarda gözle kontrol, temizlik, bağlantıların sıkılık kontrolü, koruma elemanlarının ve kaçak akım rölelerinin uzman tarafından test edilmesi, topraklama bağlantılarının sürekliliği ve pano etiketlerinin güncel olup olmadığı ele alınır. Yük altındaki ısınmayı görmek için termal kamerayla pano kontrolü de bakımın parçası olabilir.
Bu işlerin bir kısmı enerji kesilerek yapılır, bir kısmı ölçüm için enerji altında yürür. İngiltere'nin iş sağlığı kurumu HSE'nin elektrik güvenliği SSS sayfası, enerjili elektrik ekipmanında çalışmanın hiçbir zaman tamamen güvenli olmadığını hatırlatır; bu yüzden enerjili işler kullanıcıya bırakılmaz. Bakım bittiğinde ETKB'nin bakım esasları, enerji verilmeden önce yapılan işlemlerin kontrol edilmesini ister.
İşyerindeki elektrik risklerinin çalışan güvenliği tarafını işyerinde elektrik riskleri rehberi, trafosu olan işletmelerin ayrı bakım konularını trafo periyodik kontrolü ve bakımı sayfası ele alır.
Kompanzasyon panosu neden ayrı bir bakım kalemidir?
Kompanzasyon panosunda reaktif güç rölesi, kondansatörler ve kontaktörler birlikte çalışır ve bu elemanların durumu faturadaki reaktif bedele yansıyabilir. Kasım 2025'te Esenyurt'taki bir işletmede yaptığımız kompanzasyon panosu genel bakımında reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve bağlı diğer elemanlar tek tek ölçüm, analiz ve elle kontrolle bakımdan geçirildi.
Masal Elektrik kompanzasyonda üç tür iş yapar: sıfırdan pano kurulumu, mevcut sistemde reaktif cezanın tek seferlik analizi ile nedeni ve çözümü, yıllık bakım anlaşması. Yıllık anlaşma düzenli pano bakımını, uzaktan izlemeyi, günlük takibi, aylık rapor ve fatura detayını kapsar; kapsam yapının, kurulu gücün, panonun ve faturaların incelenmesiyle belirlenir. Bakım kalemlerinin ayrıntısı kompanzasyon panosu bakımı rehberinde yer alır.
Bakım kaydı neden tutulur, neleri içermeli?
ETKB'nin bakım esaslarına göre bakımla ilgili bütün bilgi ve belgeler bir bütün olarak kayda alınır: bakım yapılan tesis, bakımın ne zaman ve kim tarafından yapıldığı, iş emirleri ve yapılan işlemler. Bu düzen işletmeler için de yararlıdır, çünkü bir sonraki ekip neyin değiştiğini, hangi elemanın ne zaman yenilendiğini tahmin etmek zorunda kalmaz.
Kayıt, tekrarlayan arızayı görünür kılar. Aynı hattın ya da aynı kontaktörün kısa aralıklarla yeniden onarıldığı kayıtta görülüyorsa sorun tek bir parçada değil, panonun genelinde olabilir. Kayıt ayrıca periyodik kontrol sırasında tesisatın projeyle karşılaştırılmasını kolaylaştırır; sahada yapılan bir değişiklik hem kayda hem projeye işlenmişse kontrol daha az soruyla ilerler.
Bakım kaydının sınırını da bilin: bu kayıt resmî periyodik kontrol raporunun yerine geçmez ve tesisatın her yönüyle güvenli olduğunu ya da bir garanti süresini kanıtlamaz.
Tespit edilen sorunlardan sonra hangi yol izlenir?
Periyodik kontrol raporunda kusur çıkarsa izlenecek yol, kusurun nasıl derecelendirildiğine bağlıdır. ÇSGB duyurusuna göre Bakanlığın yayımladığı rapor formatı ve kriterleri kapsamında tespit edilen kusurlar hafif ve ağır diye derecelendirilir; hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilir, ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılmaz. Bu ayrım yalnız yayımlanmış kriterleri olan ekipman için geçerlidir; her bulguya kendiliğinden bir derece atanmaz. Uygunsuzlukların giderilme sırasını periyodik kontrol uygunsuzluklarını giderme rehberi anlatır.
Bakımda bulunan sorunlarda karar onarım ile yenileme arasında verilir. Kasım 2025'te Kuruçeşme'deki bir sitenin çevre aydınlatması ve havuz sistemine ait çok eski panoda çeşitli arızalar sürekli tekrarlıyordu. Bu panonun incelemesinde eski bıçaklı sigortalar, sigorta ve kontaktör grupları ile bağlantılar incelendi ve tekrarlayan arızaların kalıcı çözümü için yeni pano sistemi önerildi.
Onarım mı yenileme mi sorusunda kararı aşağıdaki ölçütler netleştirir. İşletmeler için elektrik bakımı ve tespit sonrası işler Masal Elektrik'in periyodik bakım ve kontrol hizmeti altında ele alınır.
Bu konudaki işlerimiz
Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildi
İşletmenin kompanzasyon panosunun genel bakımı yapıldı: reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve bağlı diğer elemanlar tek tek ölçüm, analiz ve elle kontrolle incelendi.
İşin tamamını inceleyin → — Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildi
Kuruçeşme: çevre aydınlatma ve havuz panosunda yeni pano önerisi
Kuruçeşme'de sitenin çevre aydınlatma ve havuz panosu: tekrarlayan arızalara yeni pano önerisi
Büyük bir sitenin çevre aydınlatması ve havuz sistemini besleyen çok eski panoda sürekli tekrarlayan arızalar vardı. Pano incelendi; arızaların kalıcı çözümü için yeni pano sistemi önerildi.
İşin tamamını inceleyin → — Kuruçeşme: çevre aydınlatma ve havuz panosunda yeni pano önerisiSık sorulan sorular
İşyerinde elektrik bakımı hangi aralıklarla yapılmalı?
Tek bir aralık bütün işletmelere uymaz. Tesisin büyüklüğü, çalışma saatleri, ortamın tozu ve nemi, ekipmanın üretici talimatları ve önceki bakım kayıtlarındaki bulgular aralığı belirler. Periyodik kontrolün aralığı ayrı bir konudur ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir; bakım planını bu takvimle çakışmayacak, onu destekleyecek biçimde kurmak işinizi kolaylaştırır.
Elektrik bakımı için işyerinin tamamen kapanması gerekir mi?
Gerekmeyebilir. Bakım, hatlar gruplara bölünerek ve kesintiye dayanamayan yükler önceden belirlenerek planlanabilir; bazı kontroller enerji altında, bazıları enerji kesilerek yapılır. Hangi bölümün ne zaman kapatılacağı tek hat şeması ve işletmenin çalışma düzeni birlikte değerlendirilerek bakım ekibiyle birlikte kararlaştırılır.
İşletmenin kendi teknik personeli elektrik bakımı yapabilir mi?
Bakımı yapacak kişinin yapacağı işle ilgili eğitimi ve belgesi olması gerekir; ETKB'nin bakım esasları da bu koşulu arar. Her eğitim bütün gerilim seviyelerinde ve iş türlerinde yetki vermez, kişinin belgesi işin kapsamına göre ayrıca kontrol edilir. Resmî periyodik kontrol için yetki koşulları ayrıca tanımlanmıştır.
Bakım kayıtlarını ne kadar süre saklamalıyım?
Bakım kayıtlarının saklanma süresi işletmenin türüne ve yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilir; tek bir süre vermek doğru olmaz. Pratikte kayıtlar, tesisatın geçmişini görmek için değerli olduğundan panolar ve ekipman yerinde durdukça saklanmaya değer. Bir sonraki bakım ve periyodik kontrol ekibine önceki kayıtları vermek işi hızlandırır.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında