Elektrik ustalık belgesi: hangi işte hangi yetki?

Kısa cevap

Elektrik ustalık belgesi, bir kişinin elektrik dalında ustalık düzeyinde mesleki yeterliğini gösterir; her elektrik işi için tek başına yetki belgesi değildir. Dağıtım şirketi işlemleri, işyeri periyodik kontrolü ve kuvvetli akım bakımı ayrı yetki ya da sertifika koşullarına bağlıdır. Bu yüzden yalnız belgenin varlığını değil, yapılacak işle örtüşüp örtüşmediğini sorun.

AYEDAŞ, sayaç yeri değişikliğinde başvurunun yetkili bir elektrikçi aracılığıyla yapılmasını ister.
İşyerinde elektrik ve topraklama tesisatının periyodik kontrolünü duyuruda sayılan yetkili meslek mensupları yapar.
Bir eğitim ya da belge, bütün gerilim seviyelerinde ve iş türlerinde yetki sağlamaz.
Belgedeki ad, dal ve düzenleyen kurum, işi yapan kişiyle ve işin kendisiyle eşleşmelidir.

Elektrik ustalık belgesi neyi gösterir, neyi göstermez?

Ustalık belgesi, bir kişinin belirli bir meslek dalında ustalık düzeyinde eğitim ve yeterlik kazandığını gösteren belgedir. Elektrikte bu belge, ustanın tesisat, pano ya da ilgili bir dalda mesleği kayıtlı biçimde öğrendiğinin göstergesidir. Sizin açınızdan değeri, karşınızdaki kişinin işi yalnız el alışkanlığıyla değil, tanımlı bir mesleki yolla edindiğini görmenizdir.

Belge, ustanın her işe yetkili olduğunu göstermez. Hangi dalda verildiği, ustanın deneyimi ve işin türü birlikte değerlendirilir. Örneğin oto elektrik dalındaki bir belge adından da anlaşıldığı gibi araç elektriğine yöneliktir; bina tesisatında dalın işle örtüşüp örtüşmediğini ayrıca sormanız gerekir. Belgenin veriliş koşulları, başvuru yolu ve veren kurumlar yürürlükteki mesleki eğitim düzenlemelerine göre belirlenir; güncel bilgiyi belgeyi düzenleyen kurumdan öğrenin.

Aramalarda geçen belge adları ne anlatır?

“Elektrik tesisatı ve pano montörlüğü” ya da “elektrik-elektronik” gibi ifadeler, ustalık belgesinin hangi meslek dalında verildiğini anlatır. “EMO belgesi”, “ETO belgesi”, “yüksek gerilim ustalık belgesi” ya da yüksek gerilimde işletme sorumluluğuna ilişkin belgeler gibi kısa adlar ise farklı kuruluşların farklı kapsamdaki belgeleri için kullanılır. Adın kendisi hangi işe yetki verdiğini söylemez; kapsamı belgenin üzerindeki dal, belge türü ve düzenleyen kurum bilgisinden okuyun.

Hangi elektrik işinde hangi yetki aranır?

“Yetkili elektrikçi” tek bir belgenin adı değildir; işin dokunduğu yere göre farklı yetkiler devreye girer. Evinizdeki bir prizin onarımı ile sayacın yerinin değiştirilmesi ya da bir fabrikanın topraklama raporu aynı yetkiyi istemez. Aşağıdaki tablo, kaynaklarda açıkça yer alan durumları ve her birinde neyi sormanız gerektiğini özetler.

“Yetkili elektrikçi” ifadesi en somut hâlini dağıtım şirketi işlerinde kazanır. Sayacın yeri değişecekse AYEDAŞ'ın sayaç SSS sayfası başvurunun yetkili bir elektrikçi aracılığıyla ve yeni yeri gösteren projeyle yapılmasını ister. Bu işte ustaya belgesinin yanında, başvuruyu sizin adınıza yürütüp yürütemeyeceğini de sorun. Açıklama AYEDAŞ bölgesine aittir; başka bir bölgede o bölgenin şirketinin koşulları geçerlidir.

Mülk sahibi ile usta arasındaki rol ayrımı da burada belirginleşir. Bağlantı başvurusu, AYEDAŞ'ın yeni bağlantı sayfasında malike, tasarruf sahibine ya da onların yetki verdiği kişiye bırakılır; temsilin biçimi işlemin türüne göre değerlendirilir. Sizin adınıza başvuruyu yürütmek de ustaya projeyi imzalama ya da şebekeye müdahale yetkisi kazandırmaz.

İşin türü	Aranan yetki ya da koşul	Sormanız gereken
Ev ya da işyerinde arıza, onarım, tesisat yenileme	İşin dalında mesleki yeterlik ve deneyim	Belgenin dalı, ustanın benzer işleri ve teslimde yapılacak testler
Sayaç yeri değişikliği (AYEDAŞ bölgesi)	Yeni yeri gösteren iç tesisat projesi ve yetkili bir elektrikçi aracılığıyla tadilat başvurusu	Başvuruyu kimin yapacağı ve projeyi kimin hazırlayacağı
İşyerinde elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatının periyodik kontrolü	Duyuruda sayılan yetkili meslek mensupları; bazı meslekler için gerilim ve kapsam sınırı	Kontrolü yapanın mesleği ve yetkisinin tesisin gerilimine uyup uymadığı
36 kV gerilim seviyesine kadar kuvvetli akım tesislerinde bakım	Gerekli eğitimleri almış, yapacağı işle ilgili sertifikası olan personel	Personelin sertifikasının yapılacak bakım işini kapsayıp kapsamadığı
Elektrik projesinin hazırlanması ve imzası	Tesisat yapımından ve periyodik kontrolden ayrı bir yetki konusu	Projeyi hazırlayan kişinin unvanı ve yetkisi

Topraklama ve periyodik kontrol raporunu kim imzalar?

“Topraklama yetki belgesi” diye arama yapanların asıl merak ettiği, işyerinde topraklama raporunu kimin verebileceğidir. ÇSGB'nin iş ekipmanları değişikliğini açıklayan duyurusu, elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma, transformatör ve jeneratör gibi tesisatların periyodik kontrolünü yetkili elektrik mühendislerine, elektrik-elektronik mühendislerine, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenlere ve elektrik tekniker veya yüksek teknikerlerine bağlar. 1 kV ve daha düşük gerilimdeki tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemlerinde yetkili olan elektronik mühendisleri de bu kontrolü yapabilir.

Bu yetki bir usta belgesiyle aynı şey değildir ve rapor ancak imzayla geçerlik kazanır: duyuruya göre yetkili kişinin imzası bulunmayan periyodik kontrol raporları geçersizdir. İmzanın varlığı ise raporun içeriğinin yeterli olduğunu tek başına göstermez. Topraklamaya ve iç tesisata ilişkin kuralların özeti için Topraklamalar Yönetmeliği özeti ile Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği rehberlerine bakabilirsiniz.

Bakım ve yüksek gerilim işlerinde belge neden ayrıca sorulur?

Kuvvetli akım tesislerinde bakım için ayrı bir koşul vardır. 36 kV'a kadar kuvvetli akım tesislerindeki asgari bakımı düzenleyen ETKB bakım usul ve esasları, bakımı yapacak personelin gerekli eğitimleri almış ve yapacağı işle ilgili sertifikalara sahip olmasını ister. Burada aranan genel bir elektrikçilik belgesi değil, yapılacak işe ait sertifikadır.

Trafo merkezi, orta gerilim hücresi ya da jeneratör gibi tesislerde çalışacak ekibe bu yüzden yalnız ustalık belgesini sormak yetmez. Personelin hangi gerilim seviyesinde ve hangi iş türünde belgelendiğini, belgenin kişiye ait ve güncel olup olmadığını sorun. Enerji altındaki işler ayrıca uzmanlık ister; HSE'nin elektrik güvenliği sayfası, enerjili ekipmanda çalışmanın mutlak güvenli olamayacağını belirtir.

Elektrikçinin belgesini nasıl kontrol edebilirsiniz?

Belge sormak, ustayı kırmak değil işin doğal parçasıdır. Belgeyi görürken üç şeyi eşleştirin: belgedeki ad ile karşınızdaki kişi, belgedeki dal ile yapılacak iş, belgeyi düzenleyen kurum ile belgenin türü. Firma olarak çalışan bir ekipte işi yapacak kişinin belgesi ile firmanın ticari kaydı ayrı şeylerdir; ikisini de sorabilirsiniz.

Belgenin gerçekliğinden şüphe ederseniz doğrulamayı belgeyi düzenleyen kurumun kendi kanalından yapın; belgenin fotoğrafı tek başına doğrulama sayılmaz. Faturadaki ad ya da unvanın belgedeki kişi veya firmayla tutarlı olması, sonradan kime başvuracağınızı da netleştirir; bunun ayrıntısı faturalı elektrikçi rehberinde anlatılır.

Belgedeki ad ve soyadın işi yapacak kişiyle aynı olduğuna bakın.
Belgedeki dal adının yapılacak işle örtüştüğünü kontrol edin.
Belgeyi düzenleyen kurumu ve belge numarasını not edin.
Dağıtım şirketi ya da periyodik kontrol işlerinde aranan ayrı yetkiyi ayrıca sorun.
Firma ile çalışıyorsanız işi sahada kimin yapacağını öğrenin.

Belgenin yanında hangi işaretlere bakmalısınız?

Belge, ustanın mesleği öğrendiğini gösterir; işi nasıl yaptığını ise keşif, yazılı kapsam, test ve teslim düzeni gösterir. Belgesi olan bir kişinin sayaca dokunmayı, sigortayı büyütmeyi ya da kaçak akım rölesini (RCD) devreden çıkarmayı çözüm diye sunması, belgenin size sağladığı güveni ortadan kaldırır.

Teklifin satırlarını ve teslim belgesini okumayı fahiş fiyat ve sahte usta işaretleri rehberi, onarımdan sonra hangi testlerin yapılacağını tamir sonrası test ve garanti rehberi, ustayı çağırmadan önce hazırlayacağınız bilgileri elektrikçi çağırmadan önce hazırlık rehberi anlatır. Keşiften teslime kadar elektrikçi seçiminin bütün adımları ise ayrı bir rehberde bir aradadır.

Masal Elektrik 1994'ten beri İstanbul'da elektrik servisi, taahhüt ve proje işi yapar. Ekibimizin çalışma biçimini ve geçmişimizi Masal Elektrik hakkında sayfasında, tamamladığımız işleri semt ve ilçe bilgisiyle işlerimiz sayfasında görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ustalık belgesi olmayan biri elektrik işi yapabilir mi?

Hangi işin hangi belgeyle yapılabileceği yürürlükteki mevzuata ve işin türüne göre değerlendirilir; buradan genel bir izin ya da yasak hükmü vermek doğru olmaz. Sizin için güvenli yol, belgesini ve dalını gösterebilen, işini yazılı kapsam ve testle teslim eden biriyle çalışmaktır. Dağıtım şirketine ve resmî kontrole dokunan işlerde aranan yetki ayrıca belirlidir.

Elektrik ustalık belgesi başvurusu nereye yapılır?

Başvuru yolu ile aranan eğitim ve deneyim koşulları yürürlükteki mesleki eğitim düzenlemelerine göre belirlenir ve zamanla değişebilir. Güncel koşulları belgeyi düzenleyen kurumun resmî kanalından öğrenin; aracı sitelerin bilgilerini tek başına esas almayın. Başvurmadan önce hangi dalda belge almak istediğinizi netleştirmek, doğru programa yönelmenizi kolaylaştırır.

Bir firmayla çalışırken her ustanın belgesini sormak gerekir mi?

Firma işin sorumluluğunu yazılı olarak üstleniyorsa muhatabınız firmadır. Yine de işi sahada kimin yapacağını ve o kişinin işin türüne uygun belgesi olup olmadığını sorabilirsiniz. Pano, sayaç ya da kuvvetli akım tesisi gibi işlerde bu soru daha da anlam kazanır; cevabı teklif aşamasında almak, sonradan çıkabilecek tartışmayı önler.

Elektrikçi belgelerinin geçerlilik süresi var mı?

Bu, belgenin türüne bağlıdır ve yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilir; tek bir süre vermek yanıltıcı olur. Mesleki ustalık belgesi ile belirli bir iş için verilen sertifikayı ayrı düşünün ve belgeyi gördüğünüzde üzerinde bir geçerlilik tarihi yazıp yazmadığına bakın. Şüphe duyarsanız belgeyi düzenleyen kurumdan doğrulayın.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında