Elektrik tesislerinde topraklamalar yönetmeliği, topraklama tesislerinin kurulmasını, işletilmesini ve denetlenmesini düzenler; yeni kurulacak tesislere ve büyük değişikliğe uğrayacak kurulu tesislere uygulanır. Topraklama işletmeye alınmadan önce gözle muayene edilir ve denenir, büyük değişiklikten sonra ölçüm ya da hesap sonucu raporlanır. Yönetmelik ayrıca sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri için kontrol periyotları önerir.
- Kapsam, frekansı 100 Hz'in altındaki alternatif ve doğru akım tesislerinin topraklamasıdır.
- Her topraklama tesisinin bir yerleşim planı ile saha uygulama ve denetleme planı bulunmalıdır.
- Ek-P'ye göre ilgili tüzük kapsamında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerle çalışılan işyerleri ile ıslak ortamlı işyerlerinde bu periyot bir yılı aşamaz.
- Ölçüm, kazı ve bağlantı işi tesisi yerinde gören yetkin kişiye bırakılır.
Elektrik tesislerinde topraklamalar yönetmeliği neyi düzenler?
Topraklama, elektrik tesisatındaki ve cihazların metal gövdelerindeki belirli noktaların iletkenlerle toprağa bağlanmasıdır; amaçlarından biri, bir yalıtım hatasında insanı ve tesisi tehlikeli gerilimden korumaktır. Konunun temelini topraklamanın ne işe yaradığını anlatan rehber açıklar. Bu bağlantıların kurulmasına, işletilmesine ve denetlenmesine ilişkin kuralları ise Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği bir araya getirir.
Yönetmeliğin 1. maddesine göre kapsam, frekansı 100 Hz'in altındaki alternatif akım ve doğru akım elektrik tesislerine ait topraklama tesisleridir. Madde, bu tesislerin kurulmasını, işletilmesini ve denetlenmesini can ve mal güvenliği bakımından ele alır. Belirli bir binada ya da işletmede hangi hükmün nasıl uygulanacağı, tesisin türüne ve projesine göre belirlenir.
Aramalarda topraklama yönetmeliği, elektrik topraklama yönetmeliği ya da bina topraklama yönetmeliği adlarıyla anılan metin budur. Bina içi tesisatla ilgili aramalarda karşınıza çıkan Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ise ayrı bir metindir; onunla pratikte nerede karşılaştığınızı elektrik iç tesisat yönetmeliği rehberi anlatır.
Yönetmelik hangi binalara ve tesislere uygulanır?
Yönetmeliğin 3. maddesi uygulama alanını iki gruba ayırır: yeni kurulacak tesisler ve büyük değişikliğe uğrayacak kurulu tesisler. Sizin için pratik karşılığı şudur: yeni bir yapı ya da yeni bir işletme tesisatı kurulurken topraklama bu kurallara göre ele alınır; kurulu bir tesiste ise kapsamlı bir yenileme gündeme geldiğinde konu yeniden açılır.
Yönetmelik büyük değişiklikten söz ederken topraklamanın temel kurallarını etkileyen değişiklikleri anar. Bir prizin yenilenmesi ile binaya yeni bir ana pano ya da ek bir kat eklenmesi aynı ölçekte iş değildir. Yaptıracağınız işin topraklamayı etkileyip etkilemediğini, tesisi ve projesini gören yetkin kişi değerlendirir.
Topraklaması olmayan eski bir binada konu nasıl ele alınır?
Mevcut bir binada topraklamanın hiç olmaması ya da yetersiz kalması, yerinde görülerek değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Haziran 2026'da Ortaköy'deki bir dairede çıkan yangından sonra yapılan pano ve tesisat incelemesinde binada topraklama olmadığı görüldü. Dairenin panosu sıfırdan yapıldı, hatlar ayrıldı ve her hatta uygun sigorta konuldu.
Aynı işte topraklama binanın ortak tesisatını ilgilendirdiği için müşteriye ve site yönetimine bilgi verildi; kaçak akım röleleri henüz takılmadı, topraklamayla birlikte eklenecek. Apartman ya da sitede topraklama ortak tesisatın parçasıysa konu yönetimle birlikte ele alınır. Evinizde topraklama olup olmadığını nasıl fark edebileceğinizi topraksız evin belirtilerini anlatan rehber açıklar.
Topraklama kullanıma alınmadan önce hangi kontrolden geçer?
Yönetmeliğin 7. maddesine göre her topraklama tesisi, kullanıcı tarafından işletmeye alınmadan önce, montaj ve tesis aşamasında gözle muayene edilmeli ve deneyden geçirilmelidir. Aynı madde, topraklama tesislerinin bir yerleşim planı bulunmasını ister. Yerleşim planı, topraklamanın binada ya da sahada nereden geçtiğini ve nerelere bağlandığını gösteren çizimdir.
Yönetmeliğin Ek-P bölümü ayrıca her topraklama sisteminin bir saha uygulama ve denetleme planı bulunması gerektiğini yazar. Yani topraklama yalnız kurulup bırakılan bir iş değildir; nasıl uygulanacağı ve nasıl denetleneceği baştan planlanır. Yeni bir yapıda topraklamanın nasıl kurulduğunu temel topraklaması rehberi anlatır.
Büyük değişiklikten sonra ne yapılır?
7. maddeye göre topraklamanın temel kurallarını etkileyen büyük değişikliklerden sonra toprak empedansı ya da dokunma gerilimleri ölçülür veya hesaplanır ve sonuçlar raporlanır. Toprak empedansı, topraklama tesisinin toprağa geçen akıma gösterdiği toplam karşı koymadır. Dokunma gerilimi ise bir arıza sırasında insanın aynı anda dokunabileceği iki nokta arasında oluşabilecek gerilimdir.
Ölçümün hangi yöntemlerle yapıldığını topraklama ölçümü rehberi anlatır. Sizin açınızdan önemli olan, büyük bir değişiklikten sonra işin yazılı bir raporla kapanmasıdır; sözlü bir "topraklama iyi" cevabı bu raporun yerine geçmez.
İşletmelerde topraklama hangi aralıklarla kontrol edilir?
Yönetmeliğin Ek-P bölümü, topraklama tesislerinin işletme dönemindeki muayene, ölçme ve denetlemeleri için önerilen periyotlar verir. Sanayi tesisleri ve ticaret merkezlerinde topraklama dirençlerinin muayene ve ölçülmesi için 1 yıl, topraklama tesisleriyle ilgili diğer muayene, ölçme ve kontroller için 2 yıl önerilir.
Listede bir satır öneri değil sınırdır: ilgili tüzük kapsamında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerle çalışılan işyerleri ile ıslak ortamlarda çalışılan işyerlerinde topraklama tesislerinin muayene, ölçme ve denetleme periyodu bir yılı aşamaz. İşyerinizin bu gruba girip girmediğini iş güvenliği sorumlunuzla ve tesisi gören uzmanla netleştirin.
Evler için bir kontrol aralığını bu satırlardan türetmeyin; Ek-P'deki öneriler tesis türüne göre verilmiştir. Evinizde kapsamlı bir tadilat, yeni bir pano ya da metal bir yüzeye dokununca karıncalanma gibi bir belirti varsa o yüzeye yeniden dokunmayın ve kontrolü ustanızla planlayın.
| Tesis ya da işyeri | Konu | Ek-P'deki periyot |
|---|---|---|
| Sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri | Topraklama dirençlerinin muayene ve ölçülmesi | 1 yıl (önerilen) |
| Sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri | Topraklama tesisleriyle ilgili diğer muayene, ölçme ve kontroller | 2 yıl (önerilen) |
| İlgili tüzük kapsamında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerle çalışılan işyerleri; ıslak ortamlarda çalışılan işyerleri | Topraklama tesislerinin muayene, ölçme ve denetlemesi | Bir yılı aşamaz |
İşyerindeki periyodik kontrol hangi düzene bağlıdır?
Ek-P'deki periyotlar, yukarıdaki bir yıl sınırı dışında öneri niteliğindedir; işyerindeki periyodik kontrolün güncel usulü ise ayrıca iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına göre belirlenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, iş ekipmanlarına ilişkin değişiklik duyurusunda, zorunlu kontrolü Ek-III tablolarında sayılan ekipman ve ekipman gruplarıyla sınırlar ve bu kontrolleri yapmaya yetkili kişilere bırakır.
Duyuruya göre elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde, kontrolü yapan kişi tesisat projesini arar ve sahadaki tesisatın projeye uyup uymadığını değerlendirir. Projeniz kayıpsa ya da güncel değilse bunu kontrol gününden önce konuşun. Kontrolde çıkan eksiklerin kapatılma sırasını periyodik kontrol uygunsuzluklarının giderilmesi rehberi anlatır.
Dolaylı temasa karşı koruma nedir, topraklamayla ilişkisi ne?
Dolaylı temas, normalde gerilim taşımayan ama bir yalıtım hatası sonucu gerilim altına giren metal bir gövdeye dokunmaktır; yalıtımı bozulmuş bir çamaşır makinesinin metal kasasına dokunmak buna örnektir. Yönetmeliğin 8. maddesi, alçak gerilim tesislerinde bu tehlikeye karşı koruma yöntemlerini beş grupta toplar.
Bu gruplar şunlardır: beslemenin otomatik olarak ayrılması, koruma sınıfı II donanım ya da ona eşdeğer yalıtım kullanılması, iletken olmayan mahallerde koruma, topraklamasız tamamlayıcı yerel eşpotansiyel kuşaklama ve elektriksel ayırma. Koruma sınıfı II, dokunulabilir yüzeyleri topraklama yerine çift ya da güçlendirilmiş yalıtımla korunan donanımdır. Eşpotansiyel kuşaklama ise aynı anda dokunulabilecek metal yüzeylerin birbirine bağlanarak aralarında gerilim farkı oluşmasının önlenmesidir.
Beslemenin otomatik ayrılması, arıza anında bir koruma elemanının beslemeyi kendiliğinden kesmesine dayanır. 8. maddeye göre bu yöntemde koruma düzenleri; sistem topraklamasının tipi, koruma iletkenleri ve koruma düzenlerinin karakteristikleri arasında koordinasyon gerektirir. Bu yüzden faz–toprak arızasında hangi korumanın açacağı, tesisin topraklama düzenine bağlıdır.
Kaçak akım rölesi (RCD), hattan toprağa kaçan fark akımını algılayıp devreyi açan koruma elemanıdır; aşırı yük ve kısa devre ise sigortanın ya da devre kesicinin konusudur. Topraklamayı, koruma iletkenlerini ve koruma elemanlarını birbirinden bağımsız seçmek bu koordinasyonu bozabilir. İşletme topraklaması ile koruma topraklamasının farkını işletme ve koruma topraklaması rehberi anlatır.
Büyük değişiklikten sonraki raporda hangi bilgiler bulunmalı?
Rapor, ölçümün ya da hesabın yazıya geçmiş hâlidir; yönetmeliğin 7. maddesi de büyük değişiklikten sonraki sonuçların raporlanmasını ister. Değerleri nasıl okuyacağınızı topraklama raporunu yorumlama rehberi anlatır. Teslim alırken ise belgenin eksiksiz olmasına ve işin faturayla belgelenmesine bakın.
İşyerinde rapor periyodik kontrol kapsamında düzenleniyorsa, bakanlık duyurusunda yer alan yapıya göre yöntem bölümü ölçütün kaynağını sırayla gösterir: ilgili standardın numarası ve adı ya da muayene veya test ölçütünün alındığı yönetmelik, bunlar yoksa üreticinin önerdiği yöntem, o da yoksa risk değerlendirmesiyle alınan karar. Bu bölüm boşsa raporun neye göre düzenlendiğini sorun.
- Raporun hangi bina, tesis ya da pano için ve hangi tarihte düzenlendiğine bakın.
- Büyük değişiklik sonrası raporda toprak empedansının ya da dokunma geriliminin ölçüldüğü veya hesaplandığı ve sonucun yazıldığı bölümü bulun.
- Topraklamanın yerleşim planını ve tesisat projesini raporla aynı dosyada saklayın.
- Raporda uygunsuzluk yazıyorsa hangi eksiğin nasıl giderileceğini yazılı olarak isteyin.
- Raporu düzenleyen kişinin adının ve imzasının belgede bulunduğunu kontrol edin.
Topraklama işinde nerede durmalı, kime başvurmalısınız?
Topraklamanın ölçümü, kazısı ve bağlantısı ev ya da işletme sahibinin işi değildir. Yönetmeliğin istediği muayene, deney, ölçüm ve hesap; tesisi yerinde gören yetkin kişinin işidir. Hangi değerin yeterli sayılacağı da tek bir sayıyla değil, tesisin türüne ve projesine göre değerlendirilir.
Enerjili ekipmanda çalışmanın tamamen güvenli bir yolu yoktur; HSE'nin elektrik güvenliği soruları sayfası bunu açıkça yazar. HSE, Büyük Britanya'nın iş güvenliği kurumudur ve Türkiye'de kimin yetkili olduğunu belirlemez. Metal bir cihaz gövdesi ya da yüzey dokununca elektrik çarpıyor hissi veriyorsa o noktaya yeniden dokunmayın, cihazı kullanmayı bırakın ve durumu ustaya bildirin.
Topraklama işini vereceğiniz kişinin belgesini sorarken neye bakacağınızı yetkili elektrikçi belgesi rehberinde, ustayı seçerken izleyeceğiniz yolu elektrikçi seçiminin adımlarını anlatan rehberde bulabilirsiniz. Tesisatınızdaki bir arızanın ya da uygunsuzluğun tespiti ve onarımı hakkında bilgi ve teklif için elektrik arıza servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Ustayı aramadan önce binanın projesini, varsa eski topraklama raporlarını ve son tadilatın tarihini bir araya getirin; diğer hazırlıkları elektrikçi çağırmadan önce hazırlık rehberi sıralar. İş bitince teslim belgesinde yapılan testlerin yazmasını bekleyin; bunun ayrıntısı tamir sonrası test ve teslim rehberindedir. Size gerçekçi görünmeyen bir teklif geldiyse fahiş fiyat ve sahte usta rehberi işinize yarar. Masal Elektrik'in 1994'ten bu yana İstanbul'da tamamladığı servis işlerinden örnekleri, semt ve ilçesiyle işlerimiz arşivinde görebilirsiniz.
Bu konudaki işlerimiz
Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadı
Yangın ocak kablosunun ısınmasıyla başladı; atmasın diye takılmış büyük sigortalar yüzünden kablo yandı ama sigorta atmadı. Panodaki sigortalar hatlara göre büyüktü, kaçak akım rölesi ve binada topraklama yoktu. Sebep–sonuç raporu yazıldı; pano hatları ayrılarak, her hatta uygun sigortayla sıfırdan yapıldı. Kaçak akım röleleri topraklamayla birlikte eklenecek.
İşin tamamını inceleyin → — Ortaköy'de yangın çıkan daire: kablo yandı, sigorta atmadıSık sorulan sorular
Topraklama yönetmeliğinin güncel metnini nereden okuyabilirim?
Yönetmeliğin geçerli hâlini, resmî mevzuat sitesinde 10392 mevzuat numarasıyla yayımlanan metinden okuyun. İnternette dolaşan PDF kopyaları sonraki değişiklikleri içermeyebilir. Bir hüküm işinizi etkiliyorsa ustanızdan ya da projeyi hazırlayan kişiden dayandığı madde numarasını göstermesini isteyin.
TEDAŞ ya da EMO topraklama yönetmeliği ayrı bir metin mi?
Bu adlar aramalarda kullanılıyor, ama bağlayıcı olan resmî mevzuatta yayımlanan yönetmeliktir. Bir kurumun ya da Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) gibi bir meslek kuruluşunun yayımladığı kılavuz, kitapçık ya da eğitim notu bu yönetmeliğe dayanan bir çalışma olabilir. Elinizdeki belgenin kimin tarafından ve ne zaman yayımlandığına bakın.
Paratoner ve jeneratör topraklaması da bu yönetmeliğe mi girer?
Yönetmeliğin kapsamı, frekansı 100 Hz'in altındaki alternatif ve doğru akım elektrik tesislerinin topraklama tesisleridir. İşyerindeki periyodik kontrolde ise yıldırımdan korunma tesisatı, elektrik ve topraklama tesisatıyla birlikte ama ayrı bir tesisat olarak anılır; ayrıntısı paratoner periyodik kontrolü rehberindedir. Belirli bir tesiste hangi hükmün uygulanacağı projesine göre değerlendirilir.
Evde topraklama ölçümü yaptırmak zorunlu mu?
Bunu tek bir cümleyle söylemek doğru olmaz; yükümlülük binanın türüne, yapılan işe ve yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilir. Yönetmelik yeni kurulacak ve büyük değişikliğe uğrayacak tesislere uygulanır. Evinizde kapsamlı bir tadilat ya da yeni bir pano söz konusuysa topraklamanın ölçülüp raporlanmasını işin parçası olarak isteyin.
Apartmanda topraklama yoksa kiminle konuşmalıyım?
Topraklama binanın ortak tesisatının parçasıysa konu yalnız dairenizde çözülmez; apartman ya da site yönetimiyle birlikte ele alınır. Önce dairenizi inceleyen ustadan durumu yazılı olarak alın, sonra bu yazıyı yönetime iletin. Ortak tesisatta yapılacak işin kapsamına yönetimle birlikte karar verilir.
Kaynaklar
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında