Elektrikçi çağırmadan önce: belirti, fotoğraf ve hazırlık

Kısa cevap

Ortamda duman, alev, yoğun yanık kokusu, kıvılcım ya da çarpılan biri varsa hazırlığı bırakın: uzaklaşın ve 112'yi arayın. Tehlike yoksa elektrikçi çağırmadan önce belirtiyi, ne zaman başladığını, hangi sigortanın ya da kaçak akım rölesinin attığını not edin ve güvenli mesafeden fotoğraf çekin. Pano iç kapağını açmak, ölçüm yapmak ya da bağlantıya dokunmak ustanın işidir.

Belirtiyi "elektrik gitti" yerine yer, zaman ve o an çalışan cihazla anlatın.
Panonun genel görüntüsü, tek bir yakın çekimden daha çok bilgi verir.
Cızırtı ya da titreyen ışık gibi belirtiler için sesi açık kısa bir video çekin.
Sayaca ve mühürlü kapaklara dokunmayın; sayaçla ilgili sorunu dağıtım şirketine bildirin.

Hazırlık için zamanınız var mı, yoksa durum acil mi?

Hazırlık, tehlike yokken ya da geçmişken anlam taşır. Panodan veya prizden duman çıkıyorsa, kıvılcım ya da alev görüyorsanız, biri elektrik çarpmasına maruz kaldıysa fotoğraf ve not için oyalanmayın. Önce kendi güvenliğinizi koruyun, ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın.

Enerjisi kesilmemiş bir parçaya ya da çarpılan kişiye dokunmayın. İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE'nin elektrik güvenliği açıklamaları, enerji altındaki ekipmanda çalışmanın hiçbir zaman tamamen güvenli olmadığını belirtir. Bu metin Türkiye'deki yetki kurallarını tanımlamaz, ama elinizi neden geride tutmanız gerektiğini açıkça anlatır.

Çarpılmanın ardından atılacak ilk adımlar elektrik çarpmasında ilk yardım rehberinde, dumanla ya da yanık kokusuyla başlayan durumlar elektrik yangını rehberinde yer alır. Ortamda tehlike yoksa aşağıdaki hazırlık, ustanın doğru malzemeyle gelmesine ve teşhise daha hızlı başlamasına yardım eder.

Elektrikçi çağırmadan önce belirtiyi nasıl tarif edersiniz?

Belirti, arızanın size görünen yüzüdür: sönen bir oda, inen bir sigorta, ısınan bir priz ya da cızırdayan bir anahtar. Telefonda "elektrik gitti" demek, ustaya birbirinden farklı birkaç arızadan hangisiyle karşılaşacağını söylemez. Aynı olayı yer, zaman ve koşulla anlattığınızda olasılıklar ilk görüşmede daralır.

İlk ipucu kesintinin genişliğidir. Yalnız bir odada mı, bütün dairede mi, yoksa binada ve sokakta da mı elektrik yok? Sokağın tamamı karanlıksa sorun dağıtım şebekesinde olabilir; bu ayrım 186 ile elektrikçi arasındaki fark rehberinde, dairenin yalnız bir bölümünün sönmesi de evin bir bölümünde elektrik kesilmesi rehberinde ayrıntılı anlatılır.

Belirtinin bir düzeni olup olmadığına da bakın. Sigorta her seferinde aynı cihaz çalışınca mı iniyor, yoksa belli bir düzen olmadan mı? Işık yalnız klima ya da fırın devreye girince mi titriyor? Böyle bir düzeni not etmek, ustanın yerinde önce neyi test edeceğini belirler. Aşağıdaki tablo, aynı belirtinin iki farklı anlatımını yan yana koyar.

Belirsiz anlatım	Ustanın işine yarayan anlatım	Bu bilgi neyi daraltır
Elektrik gitti	Mutfak ve banyo karanlık, salon çalışıyor; panoda bir sigorta aşağıda	Arızanın tek hatta mı, bütün dairede mi olduğunu
Sigorta atıp duruyor	Çamaşır makinesi sıkmaya geçince kaçak akım rölesi iniyor	Hangi koruma elemanının açtığını ve cihaz kaynaklı bir kaçak olasılığını
Priz bozuk	Salondaki prizin kenarı kararmış, fiş takılınca ısınıyor	Kontrolün hangi prizden ve hangi hattan başlayacağını
Işıklar tuhaf	Klima çalışmaya başlayınca bütün lambalar kısa bir an titriyor	Sorunun büyük bir yük devreye girdiğinde ortaya çıktığını

Hangi sigortanın attığını nasıl not edersiniz?

Sigorta kutusu ya da pano, dairedeki hatları besleyen koruma elemanlarının toplandığı kutudur. Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ve önündeki kapak elle açılan bir kapaksa, şalterlerin sırasına bakmanız yeterlidir. Vidayla tutturulmuş iç kapağı sökmek alttaki bağlantılara ulaşmak demektir; bu adım ustaya aittir.

Aşağıda duran şalterin altında bir etiket varsa onu yazın, yoksa sıradaki yerini not edin. Kaçak akım rölesi (RCD), hattan toprağa kaçan akımı algılayınca devreyi açan ve üzerinde test düğmesi bulunan koruma elemanıdır; aşağıda olan buysa bunu ayrıca belirtin. Aşırı yük ve kısa devre sigortanın konusudur; iki elemanın farkı sigorta atma nedenleri rehberinde ayrıntılıdır.

Aşağıda duran şalterin etiketini ya da sıradaki yerini yazın.
İnen elemanın üzerinde test düğmesi varsa bunun kaçak akım rölesi olduğunu belirtin.
Koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız bir kez kaldırıp yeniden inip inmediğini not edin; yeniden inerse ikinci kez kaldırmayın.
İnmeden hemen önce hangi cihazların çalıştığını yazın.

Sigortayı tekrar kaldırmayı denemeli misiniz?

Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız inen bir sigortayı ya da kaçak akım rölesini bir kez kaldırmak, sizin yapabileceğiniz basit bir işlemdir. Hafif ya da yoğun yanık kokusu, ısınma, duman, alev ya da kararma varsa bu denemeyi de yapmayın. Kaldırdığınız anda yeniden iniyorsa ikinci kez kaldırmayın, aşağıda bırakın, not edin ve ustaya bildirin; art arda kaldırmak arızayı gidermez, korumayı her seferinde yeniden açmaya zorlar.

Kaldırdıktan sonra bir süre çalışıp sonra iniyorsa, inmeden hemen önce hangi cihazın devreye girdiğini yazın. Bu bilgi, ustanın arızayı cihazda mı yoksa hatta mı arayacağına karar vermesini kolaylaştırır.

Fotoğraf ve video nasıl güvenle çekilir?

Fotoğraf ve video, ustanın arızayı yerinde görmeden önce kabaca tanımasına yarar. Bu ön değerlendirme hangi malzemenin ve aletin gerekeceğini öngörmeye yardım eder; kesin teşhis ve ölçüm sonucu ancak yerinde kontrol ve testle ortaya çıkar.

Çekim sırasında hiçbir şeye dokunmayın, ıslak elle panoya yaklaşmayın ve cihazların arasına uzanmayın. Işık yetersizse telefonun fenerini açın; daha iyi bir kare için kapağı zorlamayın ya da bir parçayı yerinden oynatmayın.

Video, fotoğrafın gösteremediği belirtiler içindir: bir anahtardan gelen cızırtı, titreyen ışık ya da bir cihaz çalıştığı anda inen sigorta. Sesi açık kısa bir kayıt yeterlidir. Belirtiyi yeniden oluşturmak için sigortayı defalarca kaldırmayın; bir kez görülen belirtiyi not etmek yeter.

Arızaya karıştığını düşündüğünüz cihazın etiket plakasını, yani modelini ve gücünü gösteren yazılı alanı da fotoğraflayın. Etikete ulaşmak için cihazı yerinden çekmeniz ya da kapağını açmanız gerekiyorsa bu kareyi atlayın.

Fotoğraf neyi gösterir, neyi gösteremez?

Bir fotoğraf kararmış bir priz kapağını, erimiş bir fişi ya da etiketsiz bir panoyu gösterebilir. Kablonun duvar içindeki durumu, bağlantıların sıkılığı, topraklamanın işlevi ya da kaçağın hangi hatta olduğu görüntüde yer almaz. Bu yüzden fotoğrafa bakılarak verilen bilgi bir ön görüştür; ustanın yerinde ölçüm yaptıktan sonra fikrini değiştirmesi doğaldır.

Ustayı beklerken nelerden uzak durmalısınız?

Beklerken yapılan iyi niyetli müdahaleler arızanın izini siler ya da yeni bir tehlike yaratır. Prizi sökmek, buatı açmak, gevşek görünen bir kabloyu bantla sarmak ya da ölçü aletiyle bakmaya çalışmak, ustanın göreceği ipucunu değiştirir ve sizi enerjili parçaya yaklaştırır.

Sürekli inen bir sigortayı daha yüksek amperli biriyle değiştirmek de çözüm sayılmaz; hattın kablosu korumasız kalır. Kaçak akım rölesi attığında onu devreden çıkarmak ya da hemen yenisini almak da aynı yanlıştır, çünkü röle önce test edilmeden değiştirilmez.

Sayaç ayrı bir konudur. AYEDAŞ'ın sayaç bilgilendirme sayfası, güvenliğiniz için sayaca müdahale edilmemesi gerektiğini açıkça yazar. Sayaçla ilgili bir sorunu dağıtım şirketine bildirin, mühürlü kapaklara ve sayaç bağlantılarına dokunmayın.

Evde güvenle yapabileceğiniz işlerin sınırı kendin yap elektrik işleri rehberinde ayrıntılı çizilir. Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız açık cihazları kapatıp test düğmesine bir kez basmak ve koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa inen sigortayı bir kez kaldırmak sizin alanınızdadır; sigorta yeniden atarsa ya da röle testte açmazsa tekrar denemeyin, geri kalanı ustanın işidir.

Arıza dışındaki işlerde hangi bilgiler işe yarar?

Yeni bir priz hattı, klima hattı ya da tadilat için çağırdığınız ustaya arıza tarifi değil, ihtiyaç tarifi verirsiniz. Yapının yaşı, panonun yeri, işin yapılacağı oda ve oraya bağlanacak cihazlar ilk görüşmeyi verimli kılar. Cihazın etiketindeki gücü bilmek de hattın yeterli olup olmadığının öngörülmesine yardım eder; bu hesabın mantığı cihazların çektiği akım rehberinde anlatılır.

Önceden toplanan bilginin değeri büyük tesislerde de kabul görür. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bakım usul ve esasları, bakım yapılacak tesiste önceden tespit yapılmasını, gereken donanım ve malzemenin çalışmadan önce belirlenip hazırlanmasını ister. Bu metin 36 kV'a kadar kuvvetli akım tesislerinin bakımını düzenler; evinizdeki iş için kural koymaz, ama hazırlığın neden zaman kazandırdığını gösterir.

Konu fatura ya da tüketimse son faturanızı hazır tutun. EPDK'nin elektrik piyasası tüketici sayfası, faturada sayacın seri numarası ve çarpanı ile tüketime esas ilk ve son endekslerin, okuma tarihleriyle birlikte ayrı bilgiler olarak yer aldığını sayar. Bu alanlar faturayı ustayla birlikte okumanın başlangıcıdır; yüksek gelen faturanın olası nedenleri yüksek elektrik faturası rehberinde ayrıca ele alınır.

İlk görüşmede ustaya ne sormalısınız?

Hazırladığınız bilgiler ustaların sorularını karşılaştırmanıza da yarar. Belirtiyi dinleyip ek soru soran, fotoğrafa bakıp neyin yerinde kontrol edilmesi gerektiğini söyleyen bir usta, gelmeden kesin teşhis koyan birinden daha açık bir yol izler. Seçimin diğer adımları doğru elektrikçiyi seçme rehberinde bir arada anlatılır.

Fotoğrafla verilen ön fiyatın keşiften sonra değişip değişmeyeceğini, işin yazılı kapsamla yapılıp yapılmayacağını ve teslimde hangi belgelerin verileceğini baştan sorun. Teklifleri yan yana koyarken nelere bakacağınızı fahiş fiyat ve sahte usta işaretleri, yazılı kaydın size ne kazandırdığını faturalı çalışmanın önemi, iş sonrasında yapılacak testleri de tamir sonrası test ve garanti rehberinde bulabilirsiniz.

Masal Elektrik 1994'ten beri İstanbul'da servis, taahhüt ve proje işleri yapıyor. Elektrik arıza servisi talebinde bu sayfadaki notları ve fotoğrafları paylaşmanız ilk görüşmeyi kısaltır; hizmet verdiğimiz ilçeler İstanbul elektrikçi sayfasında listelenir.

Sık sorulan sorular

Usta gelmeden inen sigortayı kendim kaldırabilir miyim?

Evet, koku, ısınma, duman ya da kararma yoksa ve panoya güvenle ulaşabiliyorsanız inen sigortayı veya kaçak akım rölesini bir kez kaldırabilirsiniz. Yeniden inerse ikinci kez kaldırmayın, aşağıda bırakıp ustaya bildirin. Panonun vidalı iç kapağını açmak ya da şalteri bantla yukarıda tutmak güvenli sınırın dışında kalır ve arızayı daha tehlikeli hâle getirir.

Fotoğrafı mesajla göndermek ustaya yeter mi?

Ön bilgi için yeter, kesin teşhis için yetmez. Mesajla gelen görüntü ustanın işin türünü ve yanına alacağı malzemeyi kestirmesine yardım eder. Arızanın asıl yeri, bağlantıların durumu ve kaçak olup olmadığı yerinde yapılan kontrol ve testle netleşir; ön fiyatın da bu yüzden değişebileceğini baştan bilin.

Arıza kendiliğinden geçtiyse yine de elektrikçi çağırmalı mıyım?

Gelip geçen bir belirti de bilgi taşır. Bir kez inip sonra sorunsuz kalkan sigorta, ara ara titreyen ışık ya da bir süre ısınıp soğuyan priz, gevşek bir bağlantıya işaret edebilir. Ne zaman olduğunu ve o sırada ne çalıştığını yazın; ısınma, kararma ya da yanık kokusu eşlik ediyorsa kontrolü ertelemeyin.

Yanık kokusu alıyorsam ustayı beklerken ne yapmalıyım?

Duman, alev, yoğun yanık kokusu ya da kıvılcım varsa beklemeyin; ortamdan uzaklaşıp 112'yi arayın. Bunlar yoksa ve koku belirli bir prizden ya da cihazdan geliyorsa o cihazı kullanmayı bırakın; panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ilgili sigortayı indirin. Kokunun kaynağını ayırt etmeye dair ayrıntılar prizden gelen yanık kokusu rehberindedir.

Usta gelmeden hangi belgeleri hazır tutmalıyım?

Arıza için belgeye gerek yoktur; belirti notları ve fotoğraflar yeterlidir. Tadilat ya da yeni hat işinde varsa yapının elektrik projesi ve önceki işlerin faturaları, işletmelerde son periyodik kontrol raporu, sayaç ya da tüketimle ilgili konularda son elektrik faturası ilk görüşmeyi kolaylaştırır.

Kaynaklar

Gökhan Ateşalp

Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı

Masal Elektrik hakkında