Kompanzasyon panosu, motor ve trafo gibi manyetik yüklerin ihtiyaç duyduğu reaktif enerjiyi kondansatörlerle tesisin içinde karşılayan panodur. İçindeki reaktif güç rölesi, akım trafosundan aldığı ölçüme göre kondansatör kademelerini kontaktörler üzerinden devreye alır ve çıkarır. Amaç, şebekeden çekilen ya da verilen reaktif enerjiyi sınırlar içinde tutup reaktif tarifeli aboneliklerde reaktif bedel riskini azaltmaktır.
- Ana malzemeler: reaktif güç rölesi, akım trafosu, kontaktörler, kondansatörler ve kondansatör devresinin koruması.
- Harmonikli tesiste kondansatörle seri reaktör, kapasitife kayan tesiste şönt reaktör proje koşuluyla eklenir.
- Kademeli yapı değişen yükü izler; kademelerin büyüklüğü kontrolün ne kadar hassas olacağını belirler.
- Panonun bulunması tek başına cezasız fatura demek değildir; devrede ve bakımlı olması gerekir.
Kompanzasyon panosu ne işe yarar?
Motor, trafo ve manyetik balast gibi manyetik alanla çalışan cihazlar, iş görmeyen ama şebekeyle aralarında gidip gelen bir enerjiye ihtiyaç duyar; buna reaktif enerji denir. Schneider Electric'in reaktif enerji gerektiren ekipman sayfası, elektromanyetik parça içeren bütün alternatif akım cihazlarının manyetik akı oluşturmak için bir miktar reaktif akım çektiğini anlatır. Reaktif gücün aktif ve görünür güçten farkı ayrı bir rehberde.
Kompanzasyon panosu bu enerjiyi şebekeden çekmek yerine tesisin içinde, kondansatörlerle üretir. Kompanzasyonun temel mantığı budur: endüktif yükün istediği reaktif enerjiyi kapasitif bir kaynak karşılar. İşletme açısından sonuç faturada görülür; EPDK'nin tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esaslarına göre reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde oran sınırı aşıldığında reaktif enerji tarifesi ölçülen reaktif değerin tamamına uygulanır. Sınırların ve bedelin ayrıntısı reaktif ceza rehberinde.
Pano bu yüzden yalnız kondansatör konan bir dolap değildir; ölçen, karar veren, anahtarlayan ve koruyan elemanlarla birlikte çalışan bir sistemdir. Elemanlardan biri devre dışı kalınca pano yerinde dursa da bedel gelmeye devam edebilir; bunun olası nedenleri pano varken ceza gelmesinin sebepleri rehberinde.
Dağıtım panosundan farkı ne?
Dağıtım panosu yükleri besler ve hatları korur; kompanzasyon panosu ise hiçbir yükü beslemez, tesise reaktif enerji sağlar. İkisi aynı kabinde ya da yan yana ayrı kabinlerde bulunabilir, ama ortak besleme noktası, kablo kesitleri ve koruma düzeni birlikte tasarlanır. Ana ve tali dağıtım panolarının imalatı ve yenilenmesi pano hizmetleri kapsamında ayrı bir iştir.
Kompanzasyon panosunda hangi malzemeler bulunur?
Otomatik kademeli bir panoda her malzemenin tek bir görevi vardır ve biri aksarsa zincir kopar. Aşağıdaki tablo bir örnek panonun ana malzemelerini, görevlerini ve arızalandıklarında faturada ne görülebileceğini özetler; kesin liste projeye ve kullanılan ürünlere göre değişir.
Kararı veren eleman reaktif güç kontrol rölesidir. ENTES'in reaktif güç kontrol rölesi sayfası, bu cihazların merkezi kompanzasyonda tesisin reaktif gücünü kontrol ederek güç katsayısını kullanıcının ayarladığı değere getirmeye çalıştığını anlatır. Röle ekranında hedefin görünmesi, faturanın da aynı sonucu vereceği anlamına gelmez.
| Malzeme | Görevi | Arızalanınca faturada görülebilecek |
|---|---|---|
| Reaktif güç kontrol rölesi | Ölçüme göre hangi kademenin devreye gireceğine karar verir | Ayar ya da ölçüm hatasında kademeler yanlış zamanda devreye girip çıkabilir |
| Akım trafosu | Tesisin akımını rölenin okuyabileceği küçük bir ölçüm sinyaline çevirir | Ölçüm doğru noktadan alınmıyorsa röle tesisin gerçek durumunu göremeyebilir |
| Kontaktör | Röle komutuyla kondansatör kademesini devreye alır ve çıkarır | Kontakları yapışırsa kademe devrede kalır; aşırı kompanzasyon görülebilir |
| Kondansatör | Kademenin reaktif gücünü üretir | Gücü zamanla azalırsa kompanzasyon yetersiz kalabilir |
| Sigorta ya da devre kesici | Kondansatör devresini aşırı akımın sonuçlarından korur | Atmışsa o kademe devreye giremez |
| Reaktör (projeye bağlı) | Seri reaktör harmonik etkisine, şönt reaktör endüktif yük ihtiyacına karşı kullanılır | Yanlış türü seçilirse asıl ihtiyaç karşılanmaz |
Kompanzasyonda kondansatör ne işe yarar?
Kondansatör, endüktif yükün çektiği reaktif akımın tersi yönde bir reaktif akım üretir; iki akım tesisin içinde birbirini dengelediği için şebekeden çekilen reaktif enerji azalır. Panoda kondansatörler kademeler hâlinde gruplanır ve her kademe ihtiyaca göre ayrı devreye alınır.
Kondansatörün gücü sonsuza kadar aynı kalmaz. Schneider Electric'in EasyLogic röle sorun giderme kılavuzu, yetersiz kompanzasyonun olası nedenleri arasında kademe gücünün zamanla azalmasını ve kondansatöre bağlı sigortaların devre dışı kalmasını sayar. Arızalı kondansatörün nasıl ayırt edildiği kondansatör arızası rehberinde.
Kompanzasyon kontaktörü nedir, sıradan kontaktörden farkı ne?
Kontaktör, röleden gelen komutla bir güç devresini açıp kapatan anahtardır. Boş bir kondansatör devreye alındığı ilk anda kısa süreli yüksek bir akım çeker; Schneider Electric'in EasyLogic kılavuzu, kademeleri anahtarlayan kontaktörlerin kontaklarının bu ani aşırı akımla birbirine yapışabileceğini belirtir. Yapışan kontaktör kademeyi devrede bırakır ve tesis kapasitif tarafa kayabilir.
Sahada kompanzasyon kontaktörü denince, kondansatör kademesini anahtarlamak için seçilmiş kontaktör anlaşılır. Ad standart bir ürün sınıfını tek başına tanımlamaz; bir kontaktörün kondansatör anahtarlamaya uygun olup olmadığı, üreticinin o model için verdiği belgeyle doğrulanır.
Kondansatör devresini hangi elemanlar korur?
Schneider Electric'in kondansatör bankası uygulama sayfası, aşırı akımın sonuçlarını sınırlamak için kondansatörlerin sigorta, devre kesici ya da aşırı yük rölesi ile kontaktör gibi bir koruma düzeniyle birlikte kullanılması gerektiğini ve bu aşırı akımın aşırı gerilim ya da yüksek harmonik bozulmada oluşabileceğini açıklar. Aynı kaynak, kendini onaran film teknolojisindeki kondansatörlerde iç korumanın ömrün sonunda güvenli ayırma sağladığını anlatır. Koruma elemanının türü ve değeri projeye göre uzman tarafından seçilir.
Kompanzasyon panosu şeması nasıl okunur?
Panonun şemasını anlamanın en kolay yolu, ölçümden kondansatöre giden işlev akışını izlemektir. Bir örnek dizilimde akım trafosu tesisin akımını ölçer, reaktif güç rölesi bu ölçümü gerilim bilgisiyle birlikte değerlendirip hangi kademenin gerektiğine karar verir, kontaktör komutu alıp kademeyi devreye alır, kondansatör de reaktif gücü üretir. Bu örnekte her kondansatör grubunun önünde kendi koruma elemanı bulunur.
Bu bir işlev akışıdır, bağlantı tarifi değildir. Gerçek şema tesisin tek hat şemasına, kademe sayısına, harmonik durumuna ve kullanılan ürünlere göre değişir. Panonun içinde yapılacak işler, enerjinin nasıl kesileceği ve hangi ölçümlerin enerji altında yapılacağı dahil, uzman işidir; toplam kondansatör gücünün nasıl bulunduğu ise kompanzasyon hesabı ve kVAr ihtiyacı rehberinde.
| Sıra | Eleman | Akıştaki görevi |
|---|---|---|
| 1 | Akım trafosu | Tesisin akımını ölçer ve röleye sinyal gönderir |
| 2 | Reaktif güç kontrol rölesi | Ölçümü değerlendirir, gereken kademeye komut verir |
| 3 | Koruma elemanı | Kondansatör grubunu aşırı akıma karşı korur |
| 4 | Kontaktör | Komutla kondansatör grubunu devreye alır ya da çıkarır |
| 5 | Kondansatör kademesi (gerekirse seri reaktörle) | Tesisin ihtiyaç duyduğu reaktif gücü üretir |
Akım trafosunun yeri neden bu kadar belirleyici?
Röle, yalnız akım trafosunun gördüğü akımı bilir. Ölçümün hangi hattan alındığı, rölenin tesisin tamamını ve kondansatörlerin katkısını görüp görmediğini belirler; yanlış noktadan alınan ölçümle sağlam bir pano bile doğru karar veremeyebilir. Akım trafosunun sayaçta ve kompanzasyonda nasıl çalıştığı akım trafosu rehberinde anlatılıyor.
Sabit ve otomatik kademeli pano nasıl ayrılır?
Sabit kompanzasyonda kondansatör sürekli devrededir; otomatik kademeli panoda röle kademeleri yüke göre açıp kapatır. Schneider Electric'in kompanzasyon donanımı sayfası, otomatik bankaların kompanzasyonu yük seviyesine uyarlayabildiğini ve bu uyumun her kademenin büyüklüğünün getirdiği tolerans içinde kaldığını belirtir. Aynı sayfa, hızlı çevrimli ya da anahtarlama geçicilerine duyarlı yüklerde tristörlü anahtarlamayı bir seçenek olarak anar.
Yük azaldığında küçük kademelerin önemi artar: ENTES'in kompanzasyon cihazları SSS sayfası, tatil ya da bakım nedeniyle küçük yükte çalışan bir işletmenin daha küçük kademelere ihtiyaç duyacağını belirtir. Mağaza, ofis ve fabrikada bu seçimin nasıl farklılaştığı tesise göre kompanzasyon tasarımı rehberinde.
Harmonikli tesiste panoya reaktör ne zaman eklenir?
Harmonikler akım ve gerilim dalgasını sinüzoidden uzaklaştırır. Schneider Electric'in harmonik ve kondansatör zorlanması sayfası, kapasitif reaktans frekans yükseldikçe azaldığı için kondansatörlerin harmonik gerilim bileşenlerine özellikle duyarlı olduğunu açıklar. Bu yüzden harmonikli bir tesiste panonun yapısı, ölçülen harmonik düzeyine göre belirlenir; konunun ayrıntısı harmoniklerin kompanzasyona etkisi rehberinde.
Kondansatör grubuna seri bağlanan harmonik filtre reaktörü ile şönt reaktör farklı işler görür. ENTES'in harmonik filtre reaktörleri sayfası, seri reaktörün harmonik akımlarına karşı kondansatör empedansını artırabildiğini ve rezonans frekansını ana harmoniklerin altına kaydırabildiğini anlatır. ENTES'in şönt reaktör sayfası ise şönt reaktörü endüktif yük ihtiyacını karşılayan bir cihaz olarak tanımlar; kapasitife kayan tesislerde ne zaman düşünüldüğü şönt reaktör rehberinde.
Pano çalışır durumda nasıl tutulur?
Bir kompanzasyon panosu kurulduğu günkü yüke göre ayarlanır, ama elemanları yıpranır ve işletmenin yükü değişir. Faturadaki endüktif ve kapasitif oranlar, panonun işini yapıp yapmadığının en kolay göstergesidir. Kendi faturanızın değerlerini kompanzasyon ceza hesaplama aracına girerek oranlarınızı kontrol edebilirsiniz; bakımda hangi elemanların elden geçtiği kompanzasyon panosu bakımı rehberinde.
Masal Elektrik kompanzasyonda üç tür iş yapar: sıfırdan pano kurulumu, mevcut sistemde reaktif bedelin tek seferlik analizi ve çözümü, yıllık bakım anlaşması. Yıllık anlaşma düzenli bakımı, uzaktan izlemeyi, günlük takibi, aylık raporu ve fatura detayını kapsar; nasıl yürüdüğü kompanzasyon uzaktan izleme ve raporlama rehberinde. Teklif yapı, kurulu güç, pano, fatura ve ihtiyaç incelenmeden sabitlenmez; hizmet hakkında bilgi ve teklif için İstanbul'da kompanzasyon panosu bakımı ve kurulumu sayfasına bakabilirsiniz; maliyeti belirleyen teknik seçimler kompanzasyon panosu fiyatını belirleyen kriterler rehberinde anlatılır.
Sahadaki kompanzasyon panolarında neler yapıldı?
Sarıyer Ayazağa'da Eylül 2026'da bir kafenin faturasında reaktif bedel her ay yeniden çıkıyordu. Sayaç endekslerine göre reaktif tüketim oranı yaklaşık %48'e varmıştı ve bir önceki ayın 388 kVArh'lık reaktif tüketimi belirgin biçimde aşılmıştı. Kafede duvara monte bir kompanzasyon panosu vardı, ama devre dışı bırakılmıştı.
Bu kafedeki kompanzasyon panosu yeniden devreye alındı: panoyla sayaç panosu arasına yeni kablo döşendi ve pano çalıştırıldı. Panonun rölesi, akım trafoları, kontaktörleri, kondansatörleri ve sigorta grupları teker teker test edilip analiz edildi; hiçbirinde arıza bulunmadı, röleye gereken ayarlar girildi. Sonraki iki fatura dönemi uzaktan takip edildi ve reaktif ceza oluşmadı.
Esenyurt'ta Kasım 2025'te bir işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım yapıldı: reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve bunlara bağlı diğer elemanlar tek tek ölçülüp analiz edildi, elle de kontrol edildi. Kompanzasyonla ilgili diğer konular elektrik rehberinde bir arada.
Bu konudaki işlerimiz
Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
İşletme her ay reaktif ceza ödüyordu; kompanzasyon panosu vardı ama devre dışıydı. Sayaç endekslerinde reaktif oran yaklaşık %48'e çıkmıştı. Panoya sayaç panosundan yeni kablo çekildi, tüm elemanlar test edildi, reaktif güç rölesinin ayarları girildi; şu an reaktif ceza yok.
İşin tamamını inceleyin → — Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildi
İşletmenin kompanzasyon panosunun genel bakımı yapıldı: reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve bağlı diğer elemanlar tek tek ölçüm, analiz ve elle kontrolle incelendi.
İşin tamamını inceleyin → — Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildiSık sorulan sorular
Kompanzasyon panosu nasıl kurulur?
Kurulum faturalarla yapılan ön analizle başlar; gerekirse tesiste yük ve harmonik ölçümü yapılır. Ardından toplam kondansatör gücü ve kademe yapısı tasarlanır, pano imal edilip tesise bağlanır, devreye alınır ve röle ayarları girilir. Kurulumdan sonra iki fatura dönemi takip ve rapor verilir. Bu adımların hepsi uzman işidir; sizin hazırlayacağınız kısım faturalar ve çalışma saatleridir.
Her işletmeye kompanzasyon panosu gerekir mi?
Gerekmez. Mesken ve aydınlatma tüketicilerine, tek fazla beslenenlere ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan kullanıcılara reaktif enerji tarifesi uygulanmaz. Bunların dışındaki işletmelerde ihtiyaç, faturadaki endüktif ve kapasitif oranlara ve yükün yapısına bakılarak belirlenir; oranları sınırın altında kalan bir işletmede pano ihtiyacı doğmayabilir.
Kompanzasyon panosu kaç kademeli olmalı?
Her tesise uyan bir kademe sayısı yoktur. Kademeler ne kadar küçükse röle ihtiyaca o kadar yakın bir adım bulabilir; büyük kademeler düşük yükte fazla gelebilir. Kademe sayısı ve büyüklüğü, işletmenin en yüksek ve en düşük yükteki reaktif ihtiyacı ölçülerek seçilir.
Kompanzasyon panosu zamanla etkisini kaybeder mi?
Kaybedebilir. Kondansatör kademelerinin gücü zamanla azalabilir, kademe sigortaları atabilir ya da işletmenin yükü kurulumdan bu yana değişmiş olabilir. Panonun dışarıdan çalışır görünmesi bu değişimleri göstermez; faturadaki oranların izlenmesi ve elemanların ölçümle kontrol edilmesi gerekir.
Kaynaklar
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Equipment requiring reactive energy
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Reaktif güç kontrol röleleri
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider Electric — EasyLogic EL controller troubleshooting
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Implementation of capacitor banks
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Automatic compensation principles
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Kompanzasyon cihazları SSS
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Harmonics and capacitor stress
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Harmonik Filtre Reaktörleri
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Şönt Reaktörleri (Endüktif Yük Reaktörü)
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında