İstanbul'un iki yakasında ve hizmet verdiğimiz diğer illerde kompanzasyon ihtiyacı aynı EPDK düzenlemesine bağlıdır: reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde reaktif enerji belirlenen oranları aşarsa bedel çıkar. Mesken, aydınlatma, tek fazlı ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olanlar kapsam dışıdır. Oranı bölge değil, tesisin yükleri ve çalışma saatleri belirler; değerlendirme son faturalarla başlar.
- Anadolu Yakası'nda AYEDAŞ, Avrupa Yakası'nda BEDAŞ dağıtım şirketidir; reaktif bedelin sınırları ise iki yakada aynıdır.
- Organize sanayi bölgelerinde vardiya ve duruş saatleri, AVM ve ofislerde gece yükü ve elektronik cihazlar belirleyicidir.
- Hizmet İstanbul dışında Kocaeli, Sakarya, Bursa ve Tekirdağ gibi çevre illerdeki ve Ankara'daki tesisleri de kapsar.
- İş üç türdür: sıfırdan pano kurulumu, mevcut panoda ceza analizi ve yıllık bakım anlaşması.
İstanbul'da kompanzasyon ve reaktif bedel kuralları ilçeye göre değişir mi?
Hayır, reaktif bedelin kuralı ilçeye ya da yakaya göre değişmez. Kurallar EPDK'nın tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esasları ile belirlenir; bu metin dağıtım lisansı sahibi şirketlerin ve görevli tedarik şirketlerinin tarife uygulamalarını düzenler. Aynı metin mesken ve aydınlatma tüketicilerini, tek fazdan beslenen tüketicileri ve kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadar olan kullanıcıları reaktif tarifenin dışında tutar. Kompanzasyonun temel mantığını merak ediyorsanız kompanzasyonun çalışma prensibi ve türleri ayrı rehberde anlatılır.
Tarifeye giren aboneliklerde sınır, kurulu güce göre iki gruba ayrılır. Kurulu gücü 50 kVA'nın altında olan bir abonelikte çekilen reaktif enerji aktif enerjinin %33'ünü ya da şebekeye verilen reaktif enerji %20'sini aşarsa bedel doğar; 50 kVA ve üstünde bu sınırlar %20 ve %15'tir. Sınırlar anlık güç faktörüne değil, fatura dönemindeki enerji miktarlarına uygulanır. Bedelin nasıl hesaplandığı reaktif cezanın oluşumunu anlatan rehberde ayrıntılı işlenir.
Yakalar arasındaki fark kuralda değil, şebekeyi işleten dağıtım şirketindedir. AYEDAŞ'ın resmî sayfasına göre şirket, İstanbul'un Anadolu Yakası'ndaki ilçelerde dağıtım şebekesinden sorumludur; BEDAŞ'ın kurumsal tanıtım sayfası ise şirketin Avrupa Yakası'nda dağıtım hizmeti verdiğini belirtir. Faturanızın üzerindeki dağıtım şirketi adı, aboneliğinizin hangi tarafta olduğunu gösterir; reaktif sınırlar iki şirketin bölgesinde de aynı düzenlemeden gelir.
Organize sanayi bölgelerindeki fabrikalarda reaktif güç neden dalgalanır?
Organize sanayi bölgesi (OSB) ve sanayi sitesindeki tesislerde reaktif ihtiyacın kaynağı makine parkıdır. OSBÜK'ün organize sanayi bölgeleri listesinde İstanbul için İkitelli, Dudullu, Tuzla, Beylikdüzü, Anadolu Yakası ve Deri OSB'leri yer alır; adı ne olursa olsun, bir fabrikada ya da atölyede reaktif ihtiyacı belirleyen bölge değil, içerideki sargılı ekipmandır. Schneider Electric'in reaktif enerji isteyen ekipmanlar sayfası, manyetik akı için sargı kullanan bütün AC cihazların bir miktar reaktif akım çektiğini anlatır. Motorlar, kompresörler, trafolar ve trafolu kaynak makineleri bu sınıfa girer.
Fabrika reaktif gücünü zorlaştıran şey yükün gün boyu sabit kalmamasıdır: vardiya başında makineler devreye girer, mola ve vardiya geçişlerinde bir kısmı durur. Otomatik kademeli bir pano bu değişimi izleyebilir; ne kadar ince izleyeceğini ise en küçük kademenin büyüklüğü sınırlar. Schneider Electric'in güç faktörü iyileştirme ekipmanları sayfası bu toleransın kademe büyüklüğünden geldiğini vurgular. Kademeleri yöneten cihazın işleyişi reaktif güç kontrol rölesinin görevi rehberinde, aktif ile reaktif gücün farkı ise reaktif güç rehberinde anlatılır.
Hızlı çevrimli makinelerde kontaktörlü kademe yeterli mi?
Aynı kaynak, hızlı çevrimli ya da anahtarlama geçicilerine duyarlı yükler için tristörle anahtarlanan kompanzasyonu bir seçenek olarak gösterir. Bu seçim tesisin OSB'de olmasına ya da fabrika sayılmasına göre yapılmaz; yükün ölçülmüş davranışı ve ürünün özellikleri birlikte doğrulanır. Her fabrikaya tristörlü pano gerekmez.
Gece ve hafta sonu duran fabrikada kapasitif yön
Üretim durduğunda tesiste yalnız aydınlatma ve bazı sabit kademeler devrede kalabilir. Schneider Electric'in EasyLogic denetleyici kılavuzu aşırı kompanzasyonun özellikle gece ve hafta sonları, balastlar ya da sabit kademeler gibi kapasitif akım çeken düzenler yüzünden oluşabildiğini belirtir.
Bayram tatili, yıllık bakım duruşu ya da siparişin azaldığı dönemler de benzer bir tablo yaratır. ENTES'in kompanzasyon cihazları SSS sayfasında anlatıldığı gibi küçük yüklerle çalışan bir işletme daha küçük kademelere ihtiyaç duyabilir. Kapasitif tarafa kayan bir tesiste çözüm koşula göre değişir; endüktif yük ekleyen şönt reaktörün ne zaman gerektiği ve pano varken cezanın diğer olası nedenleri kompanzasyon varken gelen ceza rehberinde ayrıca incelenir.
İşletme türü bölgedeki kompanzasyon ihtiyacını nasıl değiştirir?
Aynı caddede yan yana duran iki işletmenin reaktif davranışı birbirine hiç benzemeyebilir; fark yükün türünden ve hangi saatlerde çalıştığından doğar. Fabrikada motorlar ve vardiya düzeni, AVM, otel ve ofiste klima, havalandırma ve elektronik yükler öne çıkabilir; hangisinin belirleyici olduğu ancak ölçümle anlaşılır; röle ekranındaki değerin ne anlattığını güç faktörü ile cos φ ayrımı açıklar. Elektronik yüklerin dalga biçimine etkisi harmonik ve THD rehberinde, tesis türüne göre tasarımın nasıl kurulduğu ise tesise göre kompanzasyon tasarımı rehberinde anlatılır.
Çatısında güneş enerjisi santrali (GES) bulunan tesislerde üretim saatlerinde sayaçtan geçen enerjinin yönü ve miktarı değişir. EPDK düzenlemesi, üreticinin sisteme enerji verirken aynı anda verdiği reaktif enerjiyi faturalamada dikkate almaz; bu hüküm yalnız o eşzamanlı veriş için geçerlidir, GES bulunan bütün saatleri kapsamaz. Ölçüm noktası ve yük değişimi işletme GES'i ile kompanzasyon etkileşimi rehberinde ele alınır.
Bulunduğunuz ilçe kompanzasyon ihtiyacı hakkında ne anlatır?
İlçe, işletmenizin reaktif profilini tek başına belirlemez; belirleyici olan tesisin türü ve çalışma saatleridir.
Ofis, AVM, otel ve kafe-restoran binalarının yoğun olduğu bölgelerde değerlendirmede klima ve aydınlatma yükü, gece düşen tüketim ve elektronik cihazlar öne çıkar. Organize sanayi bölgelerinin ve sanayi sitelerinin bulunduğu yerlerde motorlu makine parkı ve vardiya düzeni öne geçer. Konut, ticaret ve atölyenin bir arada olduğu karma bölgelerde ise aynı sokakta bir atölye, bir market ve bir ofis bulunabilir; komşu iki aboneliğin profili tamamen farklı çıkabilir.
Bulunduğunuz ilçe ne olursa olsun karar, faturadaki orana ve tesisin gerçek yüküne göre verilir; ilçe tahmini ölçümün ve fatura incelemesinin yerini tutmaz. Hizmet verdiğimiz Avrupa Yakası bölgeleri ile Anadolu Yakası bölgeleri ayrı sayfalarda toplanır.
İstanbul dışındaki tesislerde kompanzasyon nasıl ele alınır?
Kompanzasyon hizmetini İstanbul'un 39 ilçesinin yanında İstanbul'u çevreleyen illerde ve Ankara'da da veriyoruz. Kapsamda işletmeler, sanayi sitelerindeki atölyeler ve organize sanayi bölgelerindeki tesisler vardır. Kocaeli'de Gebze, Dilovası ve İzmit, Tekirdağ'da Çorlu ve Çerkezköy bu kapsamın içindedir; illerin tamamı aşağıdaki tabloda yer alır.
İl değiştiğinde reaktif bedelin istisnaları ve sınırları değişmez; hepsi aynı EPDK düzenlemesinden gelir. Değişen, şebekeyi işleten dağıtım şirketidir. Tablodaki OSB adları OSBÜK listesinden alınmıştır ve yalnız okurun kendi bölgesini tanıması içindir; bu bölgelerdeki tesislerin yük profili hakkında bir şey söylemez.
| İl | Dağıtım şirketi | OSBÜK listesinde anılan OSB örnekleri |
|---|---|---|
| Kocaeli (Gebze, Dilovası, İzmit) | SEDAŞ | Gebze Dilovası |
| Sakarya | SEDAŞ | Sakarya I–III |
| Düzce ve Bolu | SEDAŞ | Listede bu illerde de OSB bulunur |
| Bursa | UEDAŞ | Bursa, Demirtaş, Hasanağa, TEKNOSAB |
| Yalova | UEDAŞ | Listede bu ilde de OSB bulunur |
| Tekirdağ (Çorlu, Çerkezköy) | Trakya'da TREDAŞ; faturadan doğrulayın | Çorlu, Çerkezköy |
| Ankara | Başkent EDAŞ | Ankara Sanayi Odası |
Gebze ve Sakarya'da reaktif ceza farklı mı hesaplanır?
Hayır. Reaktif tarife kapsamındaki aboneliklerde Gebze'de de reaktif cezanın sınırları kurulu güce göre aynı iki gruptan gelir; ilçenin ya da ilin adı hesaba girmez. SEDAŞ'ın kurumsal sayfası, şirketin Sakarya, Kocaeli, Bolu ve Düzce'de elektrik dağıtımından sorumlu olduğunu belirtir. Bu illerdeki bir tesiste bedelin hangi yönde oluştuğu, yine faturadaki aktif, endüktif ve kapasitif endekslerden okunur.
Bursa'da kompanzasyon panosu kurulacak tesiste neye bakılır?
UEDAŞ'ın kurumsal sayfasına göre şirket, Bursa başta olmak üzere Balıkesir, Çanakkale ve Yalova'da dağıtım hizmeti verir. Bursa'da kompanzasyon panosu ihtiyacı da İstanbul'daki ile aynı sırayla değerlendirilir: son faturalar, kurulu güç, varsa mevcut panonun durumu ve vardiya düzeni birlikte incelenir. OSB'deki bir fabrikada belirleyici olan il değil, makine parkı ve duruş saatleridir.
Ankara ve Trakya'daki tesislerde dağıtım şirketi nasıl anlaşılır?
Başkent EDAŞ'ın ana sayfası hizmet bölgesinin Ankara'yı da kapsadığını gösterir. Tekirdağ, TREDAŞ'ın ana sayfasında şirketin Trakya'daki hizmet bölgesi içinde anılır. Her durumda aboneliğinizin dağıtım şirketini faturanızdan doğrulayın. Bu illerde yayımlanmış bir iş örneğimiz yoktur; sayfadaki gerçek işler İstanbul'daki işletmelerdendir.
Sarıyer ve Esenyurt'taki işletmelerde yapılan kompanzasyon işleri neyi gösterdi?
Hizmet sektöründeki bir işletme de reaktif tarifenin içinde olabilir. Eylül 2026'da Sarıyer Ayazağa'da her ay reaktif ceza ödeyen bir kafenin devre dışı kalmış kompanzasyon panosunu devreye aldık. Faturalar incelendiğinde bedelin her ay tekrarladığı, sayaç endekslerine göre reaktif tüketim oranının yaklaşık %48'e çıktığı görüldü. Duvardaki pano ile sayaç panosu arasına yeni kablo çekildi; röle, akım trafoları, kontaktörler, kondansatörler ve sigorta grupları ayrı ayrı test edildi, hepsi sağlam çıktı ve röleye ayarlar girildi. Sonraki iki fatura dönemi uzaktan izlendi ve reaktif ceza oluşmadı.
Maslak'taki işte talep işletmenin kendisinden geldi. Ağustos 2026'da Sarıyer Maslak'ta daha önce reaktif ceza ödemiş bir işletme için panonun değerlerini ve faturaların analizini düzenli raporladık. Bu tür takip, reaktif sorunun fatura gelmeden fark edilmesini sağlar; yöntemi kompanzasyonda uzaktan izleme ve aylık raporlama rehberinde anlatılır.
Kasım 2025'te Esenyurt'taki bir işletmede kompanzasyon panosunu genel bakımdan geçirdik. Reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve panoya bağlı diğer elemanlar tek tek ölçüldü, analiz edildi ve elle kontrol edildi. Kondansatör ve kontaktör zamanla yıprandığı için bu tür bakım, arızanın cezaya dönüşmeden görülmesini sağlar; kapsamı kompanzasyon panosu bakımı rehberinde yer alır.
Kompanzasyon değerlendirmesine hangi bilgilerle başlanır?
İlk adım faturalarla ön değerlendirmedir. Son dönemlerin faturalarındaki aktif, endüktif ve kapasitif endeksler ile aboneliğin kurulu gücü, reaktif bedelin hangi yönde ve hangi büyüklükte oluştuğunu gösterir. Kendi fatura değerlerinizi kompanzasyon ceza hesaplama aracına girerek bedeli yaklaşık olarak görebilirsiniz; kesin tutar faturanızdaki tarife bilgisine bağlıdır.
Ön değerlendirmeden sonra iş üç yoldan birine girer. Kompanzasyonu olmayan tesiste sıfırdan pano kurulur ve ihtiyaç kVAr cinsinden kompanzasyon hesabıyla belirlenir. Panosu olduğu hâlde ceza gelen tesiste tek seferlik ceza analizi yapılır, neden bulunur ve çözülür. Düzenli takip isteyen işletme için yıllık bakım anlaşması; düzenli bakım, uzaktan izleme, günlük takip, aylık rapor ve fatura detayını kapsar.
Teklif; yapı, kurulu güç, pano, faturalar ve ihtiyaç incelenmeden sabitlenmez. Schneider Electric'in optimum kompanzasyon düzeyi sayfası kondansatör ve kontrol ekipmanı alımını, kurulum ve bakım maliyetlerini ayrı girdiler olarak sayar; teklifleri karşılaştırırken bu kalemleri ayrı ayrı görmek işinizi kolaylaştırır. Hizmetin kapsamı İstanbul'da kompanzasyon bakımı ve kurulumu sayfasında, cezayı önleyen düzenli kontroller reaktif cezayı önleme adımları rehberinde, kümenin diğer konuları ise elektrik rehberinde toplanır.
- Son fatura dönemlerine ait faturaları, aktif, endüktif ve kapasitif endekslerin göründüğü sayfalarla birlikte hazırlayın.
- Faturadaki kurulu güç ve tarife bilgisini not edin; aboneliğin tek fazlı mı üç fazlı mı olduğunu öğrenin.
- Tesisin çalışma saatlerini, vardiya düzenini, gece ve hafta sonu duruşlarını yazın.
- Son dönemde eklenen ya da devreden çıkan makineleri ve büyük cihazları listeleyin.
- Çatıda GES varsa devreye alındığı tarihi ve üretimin yapıldığı saatleri ekleyin.
Bu konudaki işlerimiz
Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
İşletme her ay reaktif ceza ödüyordu; kompanzasyon panosu vardı ama devre dışıydı. Sayaç endekslerinde reaktif oran yaklaşık %48'e çıkmıştı. Panoya sayaç panosundan yeni kablo çekildi, tüm elemanlar test edildi, reaktif güç rölesinin ayarları girildi; şu an reaktif ceza yok.
İşin tamamını inceleyin → — Ayazağa'da kafede her ay reaktif ceza: devre dışı kompanzasyon panosu devreye alındı
Maslak'ta reaktif ceza ödeyen işletme için kompanzasyon değerleri düzenli raporlandı
Reaktif ceza ödeyen işletmenin isteğiyle kompanzasyon panosu değerleri ve fatura analizleri düzenli olarak raporlandı.
İşin tamamını inceleyin → — Maslak'ta reaktif ceza ödeyen işletme için kompanzasyon değerleri düzenli raporlandı
Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildi
İşletmenin kompanzasyon panosunun genel bakımı yapıldı: reaktif güç rölesi, enerji analizörü, kondansatör ve kontaktör grupları, sigortalar ve bağlı diğer elemanlar tek tek ölçüm, analiz ve elle kontrolle incelendi.
İşin tamamını inceleyin → — Esenyurt'ta işletmenin kompanzasyon panosuna genel bakım: elemanlar tek tek kontrol edildiSık sorulan sorular
OSB'deki tesisim için kompanzasyon kontrolü nasıl planlanır?
Planın temeli üretim takviminizdir. Vardiya değişimleri, hafta sonu çalışmaları ve yıllık bakım duruşları önceden bilinirse panonun bu dönemlerdeki davranışı ayrıca izlenebilir. Yıllık bakım anlaşması uzaktan izleme ve günlük takip çizelgesi, haftalık endeks kontrolü, aylık yerinde bakım ve raporu kapsar.
Gebze, Bursa ya da Ankara'daki tesisime de kompanzasyon hizmeti veriliyor mu?
Evet. Hizmet İstanbul'un 39 ilçesinin yanında Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova, Bursa, Tekirdağ ve Ankara'daki işletmeleri, sanayi sitelerini ve OSB tesislerini kapsar. Kurulum, ceza analizi ve yıllık bakım burada da faturalarla ön değerlendirmeyle başlar; yerinde inceleme bu ön değerlendirmenin ardından planlanır.
Avrupa ve Anadolu yakasında reaktif bedel kuralları farklı mı?
Hayır. İstisnalar ve sınırlar iki yakada da aynı EPDK usul ve esaslarından gelir. Değişen, aboneliğinizle ilgilenen dağıtım şirketidir. Anadolu Yakası'nda AYEDAŞ müşterilerine 186 numaralı çağrı merkezini ulaşım kanalı olarak gösterir; Avrupa Yakası'nda ise muhatabınız BEDAŞ'tır.
Sanayi sitesindeki atölyeme reaktif ceza gelir mi?
Aboneliğinize bağlıdır. Atölye tek fazdan besleniyorsa ya da kurulu gücü 15 kW'a (dâhil) kadarsa reaktif tarife uygulanmaz. Üç fazlı ve daha büyük bir abonelikte tezgâh motorları ve kompresörler reaktif enerji çeker; oran kurulu güce göre belirlenen sınırı aşarsa faturaya bedel yansır. Faturanızdaki tarife ve kurulu güç satırı hangi durumda olduğunuzu gösterir.
Kaynaklar
- EPDK düzenlemesi: EPDK — Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar — Son Hali
- AYEDAŞ açıklaması: AYEDAŞ — resmî ana sayfa (çağrı merkezi ve hizmet bölgesi)
- BEDAŞ açıklaması: BEDAŞ — resmî Hakkımızda sayfası (hizmet bölgesi)
- sedas.com: SEDAŞ — resmî Hakkımızda sayfası (hizmet illeri)
- tredas.com.tr: TREDAŞ — resmî ana sayfa (Trakya hizmet bölgesi)
- osbuk.org: OSBÜK — Organize Sanayi Bölgeleri listesi
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Equipment requiring reactive energy
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Automatic compensation principles
- Schneider Electric ürün belgesi: Schneider Electric — EasyLogic EL controller troubleshooting
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Kompanzasyon cihazları SSS
- ENTES ürün belgesi: ENTES — Şönt Reaktörleri (Endüktif Yük Reaktörü)
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Harmonics and capacitor stress
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Harmonic distortion indicators, power factor
- Schneider Electric kurulum kılavuzu: Schneider Electric — Optimum compensation level
- uedas.com.tr: UEDAŞ — resmî Hakkımızda sayfası (hizmet illeri)
- baskentedas.com.tr: Başkent EDAŞ — resmî ana sayfa (hizmet illeri)
Masal Elektrik · Bu rehberin yazarı
Masal Elektrik hakkında